Opinie

Tante Truus redde 10.000 kinderen van transport

Vanavond is het Dodenherdenking. In dat kader vertelt rabbijn Lody van der Kamp het bijzondere verhaal van de Amsterdamse Truus Wijsmuller.

Het beeld van kinderredster Truus Wijsmuller op het BachpleinBeeld Tammy van Nerum

Ze staat er een beetje mistroostig bij. Truus Wijsmuller, vereeuwigd als ex-gemeenteraadslid, uitgevoerd in brons op een hardstenen sokkel. Op geen enkele manier doet dit kleine standbeeldje op het Bachplein in Amsterdam-Zuid haar recht, als herinnering aan deze bijzondere ­Amsterdamse vrouw.

Truus Wijsmuller is de redster van 10.000 kinderen in oorlogstijd. Direct na de Kristallnacht in november 1938 staan Duits-Joodse vluchtelingen aan de Nederlandse grens. Maar de grenzen zitten dicht. Nederland probeerde op die manier zijn neutraliteit te handhaven.

Truus Wijsmuller trekt zich het lot van de Joodse vluchtelingen aan en gaat daarom op reis. In Wenen weet zij door te dringen tot SS-Obersturmbannführer Adolf Eichmann. Deze is belast met het oplossen van het zogenaamde 'Jodenprobleem' en wordt gezien als een van de hoofdverantwoordelijken voor de Holocaust.

Truus verlangt van Eichmann dat hij haar Joodse kinderen meegeeft die zij naar Engeland kan brengen. Eichmann probeert Wijsmuller te overbluffen. "Je mag zeshonderd kinderen meenemen. Maar dan moeten die binnen twee dagen Oostenrijk hebben verlaten."

Gered van vernietiging
Het is een race tegen de klok maar het lukt Truus om vervoer, verblijfsvergunningen en onderdak voor die kinderen te organiseren. Twee dagen later is het eerste 'Kindertransport' van zeshonderd kinderen vanuit nazi-Duitsland, dwars door 'het voor vluchtelingen afgesloten' Nederland, naar het vrije Groot-Brittannië een feit. Zeshonderd Joodse kinderen zijn gered van de aanstaande vernietiging.

Direct na dit eerste transport trekt zij er ­opnieuw op uit. Radeloze ouders in Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Polen geven hun jonge kinderen mee aan deze voor hen wildvreemde vrouw. De ene na de andere trein brengt de transporten naar Hoek van Holland, waar de kinderen op de boot naar Groot-Brittannië stappen.

Dat gaat zo door tot 1 september 1939. Op die dag valt Duitsland Polen binnen en verklaren de geallieerden Duitsland de oorlog. De grenzen worden gesloten.

Op 10 mei 1940 zit Truus Wijsmuller op de ­Nederlandse ambassade in Parijs. Zij is daar in gesprek met het Internationale Rode Kruis om ook van die organisatie steun te krijgen voor haar werk. Dan hoort zij over de inval in Nederland door Duitsland. Halsoverkop reist zij terug naar Amsterdam.

Als ze in Amsterdam aankomt, is Nederland al vier dagen bezet. Zij gaat onmiddellijk naar het Burgerweeshuis. Daar heeft zij tijdens eerdere Kindertransporten namelijk 74 Joodse jongens en meisjes moeten onderbrengen die de tocht naar Engeland nog niet konden maken. Zij draagt hen op om onmiddellijk hun spulletjes te pakken en naar de Lijnbaansgracht te komen.

IJmuiden
Het is een wandeling van tien minuten. Op de Lijnbaansgracht staan autobussen gereed om de kinderen naar IJmuiden te brengen. In dit havenstadje is het een chaos van jewelste. ­Duizenden, onder wie veel Joodse burgers, proberen Nederland nog te ontvluchten voordat het te laat is.

Truus Wijsmuller krijgt van een kapitein ­gedaan dat hij de 74 laatste vluchtende kinderen meeneemt. Zij gaat met hen aan boord, zet haar tas op een tafel, maar gaat zelf toch weer van boord af. Er moeten nog meer mensen ­gered worden. De boot vaart zonder Truus uit.

Enkele uren na het vertrek capituleren de ­Nederlandse strijdkrachten voor de Duitse ­bezetter. De bezetting is ook in Nederland een feit.

Veel transportkinderen hebben tot de dood van Truus Wijsmuller in 1976 contact gehouden. Ze benadrukken hoe hun 'tante Truus' het voorbeeld is voor wat gewone burgers kunnen en moeten doen voor vluchtelingen.

Een langere versie van dit verhaal is te lezen op amsterdam.nl/gedeeldegeschiedenis

Lody van der Kamp. Rabbijn en auteur van Sara, het meisje dat op transport ging, zet zich samen met Said Bensellam in voor verdraagzaamheid onder Amsterdammers.Beeld Sjaak Verboom
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden