Opinie

‘Student, koester je imperfecties toch’

Studenten hebben te kampen met een enorme prestatiedruk en een gevoel van eenzaamheid. Volgens Claudia van der Heijde ligt het aan de waarde die de huidige tijd aan presteren hecht. 

Het gevoel met iedereen te moeten strijden om het productiefst te zijn, komt het onderlinge gevoel van verbinding niet ten goede. Beeld Max Oppenheim/Getty Images

Het thema eenzaamheid mag momenteel rekenen op toe­genomen belangstelling, met aandacht voor verschillende doelgroepen. Leeftijd blijkt een minder grote rol te spelen: ook jongeren en studenten blijken in toenemende mate last te hebben van gevoelens van eenzaamheid.

Het hebben van te weinig contact­momenten (zoals vaak het geval is bij ouderen) blijkt niet altijd de oorzaak van de eenzaamheid. Dat is de kwaliteit van het contact. We lijken te leven in een steeds meer geïndividualiseerde, commerciële en verzakelijkte wereld, waarin contacten vluchtiger en oppervlakkiger en daardoor minder bevredigend zijn.

Ook zijn er de laatste tijd steeds meer geluiden over toegenomen psychische klachten (en burn-out) bij studenten in het hoger onderwijs. En laat je niet verbonden voelen met andere mensen nou net een van de oorzaken van ­depressie en angsten zijn.

Eigen kwaliteiten

Ieder mens wil ergens bij horen. Als gevolg zijn mensen onzeker over of ze wel leuk, mooi of slim genoeg zijn. Kennelijk is tegenwoordig de heersende gedachte dat er maar één de beste, leukste, of grappigste kan zijn, in plaats van dat ieder mens uniek is en zijn eigen kwaliteiten heeft.

Exemplarisch daarvoor zijn tv-programma’s met afvalrondes waarin er uiteindelijk één winnaar overblijft (The Voice of Holland, Holland’s Next Topmodel, Wie is de Mol?) In het echte leven wordt men tegenwoordig ook meer dan vroeger ‘verbannen’ als prestaties uitblijven. Ontslagen, weggestuurd of geschorst worden raakt ons diep in onze eigenwaarde en kan ons een gevoel van eenzaamheid geven omdat we ‘er niet meer bij mogen horen’.

In het huidige onderwijs worden scholieren en studenten ook sneller weggestuurd, denk bijvoorbeeld aan het negatief bindend studieadvies en niet mogen zittenblijven. Ook dingen veel leerlingen mee naar toegang tot die ene ­populaire school, bijvoorbeeld door matching voor brugklasleerlingen.

Aan presteren en excelleren werd nog nooit zo veel waarde gehecht als vandaag de dag, de zogenaamde ‘sportificering’ van de samen­leving. Filosoof René Gude zei hierover: ‘Alles wordt gemeten, gekwantificeerd en gerankt.’ Leerlingen worden op school gevolgd bij elke scheet die ze laten (Cito-toetsen, leerlingvolgsysteem) en scholen en universiteiten worden afgerekend op hun aantal afstudeerders.

Steeds meer jongeren gaan studeren, waardoor de concurrentie onderling toeneemt en zij meer prestatiedruk ervaren. We hebben het hier over de toekomstige werkgeneratie, dus het is niet handig als ze al een burn-out hebben voordat ze aan hun carrière beginnen.

Gelukscultuur

Eenzaamheid kan ook een rol spelen bij het verergeren van mentale problemen van studenten in combinatie met toegenomen prestatiedruk. Bij prestatiedruk denkt men in eerste instantie aan studieresultaten, maar het blijkt zich als een olievlek uit te breiden en studenten voelen ook druk over zaken als het aantal vrienden dat ze hebben (op sociale media), of ze wel genoeg verre reizen maken en concerten, etentjes of ­festivals bezoeken. De student ervaart dus ook de druk om níet eenzaam te zijn.

Het gevoel geen aansluiting te vinden bij deze schijnwereld zou ook weleens bij kunnen dragen aan grotere gevoelens van eenzaamheid. Diverse onderzoeken toonden tevens een verband aan tussen gevoelens van eenzaamheid en Fomo (fear of missing out): het ­gevoel dat anderen leuke dingen beleven die jij mist.

Een gelukscultuur (het leven moet altijd leuk zijn) gecombineerd met maakbaarheidsdenken (je kan alles bereiken als je maar je best doet), is debet aan de druk die jongeren en studenten ­tegenwoordig ervaren. Sociale media kunnen deze tendens versterken.

Fuckup nights

Het is bekend dat mensen op sociale media vooral hun leuke en mooie zelf laten zien en zich veelvuldig vergelijken met elkaar. Een eerder onderzoek, gepubliceerd in Psychological Bulletin, waarbij generaties werden vergeleken, toonde aan dat de huidige generatie perfectionistischer is dan voorgaande generaties. 

Vooral het gevoel steeds te kort te schieten is hier funest en gaat gepaard met hogere scores op eenzaamheid en depressie. Daardoor zie je ook tegenbewegingen op gang komen zoals ‘Fuckup Nights’, waarbij mislukkingen breed worden uitgemeten.

Dit soort initiatieven, maar ook meer kennis en inzicht in de nepheid van sociale media, kunnen tegenwicht bieden aan de eenzaamheid waar veel jongeren mee zitten. Volgens ­gelukspsychiater Dirk De Wachter komt ‘het met iedereen moeten strijden om de beste te zijn, het meeste succes te behalen of het productiefst te zijn’ het onderlinge gevoel van verbinding niet ten goede. 

Naast anderen, zouden we dus wat vaker onze imperfecties moeten omarmen. Om hoogleraar en auteur Brené Brown te citeren: ‘Imperfections are not inadequacies; they are ­reminders that we are all in this together.’

Claudia van der Heijde is als senior onderzoeker ­gezondheid en gezondheidsgedrag van studenten verbonden aan de ­studentenartsen van de Universiteit van Amsterdam .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden