Opinie

‘Stop verkeerscontroles tot politie iets leert over etnisch profileren’

Jair Schalkwijk van Controle Alt Delete en Gerbrig Klos van Amnesty willen dat de politie stopt met proactieve verkeerscontroles zolang mensenrechten niet worden gerespecteerd. 

Wat lijkt op willekeurige controles komt te vaak neer op het aanhouden van niet-witte bestuurders. Beeld Dingena Mol

Alweer bespreekt de Amsterdamse gemeenteraad een onderzoek naar de aanpak van etnisch profileren door de Amsterdamse politie, komende donderdag. De conclusie van onderzoeks­bureau Beke is dat de huidige aanpak van etnisch profileren vrijblijvend en ineffectief is. Burgemeester Halsema stelt aan de gemeenteraad voor om een plan van aanpak te maken. Zij vraagt de raad om de politie de tijd te geven voor verandering.

Verandering kost tijd, maar vragen om nog meer tijd ten koste van mensenrechten is onacceptabel. Al bijna een halve eeuw vragen Amsterdammers om eerlijke politiecontroles. In die tijd is er onvoldoende gedaan om mensenrechtenschendingen te voorkomen.

Gerbrig Klos, senior medewerker politie en mensenrechten bij Amnesty International. Beeld Amnesty International

In historisch archief The Black Archives staat het boek Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig van het Centrum Anton de Kom. Deze bundel uit 1977 bevat al een verzameling van krantenartikelen over het thema. In 1972, nu 47 jaar geleden, kopte Het Parool: ‘Het schijnt een ritueel te zijn Surinamers te mishandelen.’ De voorzitter van het Glenn Gillis Comité, actief tegen racisme, zei in 1975 tegen de krant: “We willen een gelijkwaardige behandeling, net als iedere Nederlander.”

Gepraat is er ook. Naar aanleiding van de moord op Kerwin Duinmeijer in 1984 vond de Prinsenhofconferentie plaats, waarbij de behandeling door de politie van bewoners van de Bijlmermeer uitvoerig besproken werd. Ook vroegen Amsterdammers om eerlijke politiecontroles. In 2010 startte antropoloog Sinan Çankaya met een onderzoek naar etnisch profileren door de Amsterdamse politie.

Eind 2013 publiceerde Amnesty International een veel geciteerd onderzoek naar proactieve politiecontroles. De mensenrechtenorganisatie concludeerde dat er onvoldoende waarborgen zijn om etnisch profileren te voorkomen. De controle van Typhoon in 2016 vanwege de combinatie van huidskleur en dure auto was dagenlang nationaal nieuws.

Jair Schalkwijk, initiatiefnemer Controle Alt ­Delete Beeld -

Uit het rapport van Bureau Beke, dat onderzoek deed naar effecten, criteria en meetbare indicatoren van etnisch profileren bij de Amsterdamse politie, blijkt dat er de afgelopen jaren onvoldoende vooruitgang is geboekt. Agenten die dagelijks op straat werken, zeggen ‘van­uit hun eigen handelen geen probleem en geen reden tot aanpassing [te zien] als het gaat om het proactief controleren van burgers’.

Dertig procent van de Amsterdamse agenten heeft nog nooit gehoord van de maatregelen die de politie neemt om etnisch profileren te voorkomen. Voor de politie-eenheid Amsterdam, die zichzelf ziet als koploper in de strijd tegen discriminatie, is dat een ­slechte score.

Blauwe boekje

Discriminatie door de politie gaat niet alleen over (on)bewuste vooroordelen onder dienders. Etnisch profileren wordt ook veroorzaakt door de werkinstructie om proactieve controles uit te voeren. Bij dit proactieve politiewerk stappen agenten af op situaties die zij verdacht vinden, zonder dat iemand juridisch gezien een verdachte is.

Wie bent u? Wat doet u hier? Mag ik in uw ­kofferbak kijken? Vragen staat vrij, maar de politie mag mensen niet zomaar een ID of rijbewijs vragen. De Wegenverkeerswet biedt uitkomst en wordt daarom veelvuldig ingezet voor proactieve controles. Het zogenaamde Blauwe boekje moedigt dienders hiertoe zelfs actief aan. Deze wet geeft agenten de ruime bevoegdheid om op elk moment elk voertuig te stoppen voor een algemene controle. Etnisch profileren komt vooral voor bij deze proactieve controles. De politie selecteert bestuurders van auto’s en brommers op basis van aannames over afwijkend gedrag en stereotiepe beelden over hoe een boef er uit ziet.

Volgens de politie verstoort proactief controleren criminelen, vergroot het de informatie­positie en draagt het bij aan de veiligheid. Uit geen enkel feit blijkt dat dit type politiewerk de veiligheid vergroot. Een onderzoek uit 2017 met de eufemistische titel Boeven vangen liet zien dat er tijdens 57 controles slechts één strafbaar feit op heterdaad was ontdekt.

Mensenrechten garanderen

De veiligheidsopbrengst van proactieve controles mag onbewezen zijn, wel zeker is de inbreuk die het maakt op de mensenrechten en de impact ervan. Onderzoek na onderzoek wijst op de negatieve gevolgen van discriminerende politiecontroles. Ze zijn ingrijpend voor getroffenen en schaden het vertrouwen in de politie. Dat leidt ertoe dat er minder informatie gedeeld wordt met de overheid, wat de slagkracht van de politie vermindert.

Ondanks alle beloftes om etnisch profileren tegen te gaan, is de situatie nu niet anders dan in de jaren zeventig. De politie is nog altijd niet doordrongen van de noodzaak om werkelijk te veranderen, anders was het roer wel omgegaan.

Het is aan burgemeester Halsema om Amsterdammers te beschermen tegen etnisch profileren. Zolang de politie onvoldoende optreedt tegen etnisch profileren, zou de politie geen proactieve verkeerscontroles meer moeten uitvoeren. De politie zou in deze periode alleen voertuigen staande moeten houden, omdat de bestuurder of de inzittende verdacht wordt van een strafbaar feit.

Deze tijdelijke stop dringt etnisch profileren drastisch terug, de mensenrechten worden beter gegarandeerd en de veiligheid komt niet in het geding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden