Opinie

‘Steun rechtstreekse hulpverlening aan de inwoners van Libanon’

De situatie in Libanon is complexer dan het lijkt, schrijft historicus Ozan Ozavci. Corruptie is de kern, de samenleving is zwaar verdeeld en de kans is groot dat de grimmige situatie alleen maar erger wordt.

De verwoesting van de haven en omgeving in Beiroet, gefotografeerd met een drone.Beeld EPA

Met het aftreden van premier Hassan Diab is het nu officieel geworden dat Libanon in coma ligt. Het land heeft de op twee na hoogste schuld in verhouding tot het bbp ter wereld. De economie zit sinds vorig najaar aan de grond en de financiële crisis is uit de hand gelopen. En bovendien spatte de haven van Beiroet, het hart en de aorta van de toch al sterk verzwakte economische activiteit, in stukken uiteen door de tragische explosie van vorige week, toen meer dan tweehonderd mensen stierven en ruim zesduizend mensen gewond raakten. Het gevolg is een economische schade van 15 miljard dollar.

Polarisatie

Wat er in Libanon is gebeurd sinds de explosie in de haven is voor velen misschien niet logisch. De politieke, economische en humanitaire tragedies van het land zijn verklaard door alles terug te brengen tot één woord: corruptie. Toch is de situatie veel complexer dan dit.

Om Libanon te begrijpen, moeten we rekening houden met de samengestelde polarisatie in het land en met de corrupte aard van het neoliberalisme in de postkoloniale tijd.

Libanon wordt allang verdeeld door rivaliteit tussen sektarische en transsektarische groepen. Internationale rivalen zoals Saoedi-Arabië, Iran, de Verenigde Staten en in mindere mate de Europese Unie hebben ‘hulpgoederen’ geleverd, vooral met het doel om hun belangen te behartigen via het beïnvloeden van de binnenlandse politiek. Deze buitenlandse hulp heeft de mate van destructieve rivaliteit in het land alleen maar versterkt.

Gefragmenteerde politiek

Belangrijk is verder dat veel van de politieke elites, de voormalige milities uit de periode van de burgeroorlog (1975-1990), de economie zijn gaan beheersen in concurrentie met elkaar. Zij verkavelen winstgevende sectoren via hun cliëntelistische netwerken. Tussen de politieke elites, de Zauma zoals de Libanezen ze noemen, is op veel fronten strijd geleverd. Deze rivaliteit heeft de Libanese staat in de loop van de tijd gemaakt tot een lege huls rond de belangen van de Zauma. De staat is een financieel en politiek uitgeholde entiteit geworden die zelfs haar meest elementaire functies niet kan vervullen, zoals het ophalen van afval.

Al deze ontwikkelingen, de politieke fragmentatie en de belangen van economische groepen hebben de twee Libanese regeringen van het afgelopen jaar verhinderd een nieuwe overeenkomst met het Internationaal Monetair Fonds te sluiten. Een dag voor de explosie nam de Libanese minister van Buitenlandse Zaken Nassif Hitti ontslag en met de waarschuwing dat ‘het schip aan het zinken is’. Het aftreden van premier Hassan Diab dinsdag geeft ook aan hoe de gefragmenteerde aard van de Libanese politiek de handen van de autoriteiten heeft gebonden.

Zuiveren

Deze achtergrond is een duiding voor de tragische explosie en het (gebrek aan) onmiddellijke reactie erop. Ook nu zijn er nog zo veel dingen onbekend over de explosie. We weten nog steeds niet of het een ongeluk was.

Wat wel duidelijk is: de Libanese demonstranten op straat hebben hun ogen gericht op het zuiveren van hun samenleving. Ze willen af van de kwalen van het bestaande systeem. Ze streven ernaar om de krijgsheren uit de politieke orde te verdrijven. Dat hebben ze gemeen met de bevolking van andere voormalige koloniën in het Midden-Oosten, Azië, Latijns-Amerika en Afrika. Allemaal worden ze zwaar geconfronteerd met de nadelige gevolgen van het neoliberalisme.

De vraag is of de Libanese demonstranten de middelen hebben om hun doelen te bereiken. Ook al zijn ze erin geslaagd twee regeringen aan te sporen om af te treden, hun ideaal, een volledige verandering van de politieke elites, is nog steeds ver uit het zicht. Het kan ook anders aflopen. We weten niet of Hezbollah de situatie kan inzetten voor consolidatie van zijn machts­basis, in reactie op de oproep van demonstranten tot internationale interventie.

De gevolgen van eerdere zelfzuchtige buitenlandse interventies in Libanon in het verleden zouden als waarschuwing moeten dienen voor het internationale publiek. De verwoestende explosie van vorige week en de voedseltekorten maken onmiddellijke humanitaire hulp voor de Libanezen nodig. Rechtstreekse hulpverlening aan de inwoners moet worden gesteund. Maar de geschiedenis suggereert dat elke andere externe politieke interventie of het opleggen van voorwaarden de toch al grimmige situatie voor de bevolking alleen maar zou kunnen verergeren.

Ozan Ozavci, Universitair docent geschiedenis aan Universiteit Utrecht.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden