Marcel Levi. Beeld Artur Krynicki
Marcel Levi.Beeld Artur Krynicki

Sommige mensen zijn zo overtuigd dat ze een bijwerking zullen krijgen, dat dit dan ook altijd gebeurt

PlusExclusief

Marcel Levi

‘Ik had nog geen pilletje genomen of ik kreeg overal tintelingen,” klaagde de vrouw op mijn spreekuur over de bloeddrukpil die ik had voorgeschreven. “Het was echt verschrikkelijk en ik ben er direct mee gestopt.” Ik noteerde dat dit het vierde geneesmiddel op rij was dat ze niet goed verdroeg. Bij de vorige drie pillen waren angstdromen, makkelijk afbrekende nagels en een waterig rechteroog achtereenvolgens redenen om de medicatie onmiddellijk te stoppen.

Natuurlijk hebben medicijnen bijwerkingen, maar het komt nogal eens voor dat het niet duidelijk is of klachten echt van de voorgeschreven pillen komen. Sommige mensen zijn er zo van overtuigd dat ze op een medicijn een bijwerking zullen krijgen, dat dit dan ook altijd gebeurt. Dat wordt nocebo-effect (Latijns voor: ‘ik zal schaden’) genoemd, het tegenovergestelde van het placebo-effect, dat juist betekent dat mensen op een pil zonder werking toch positief reageren. Hoe vaak het nocebo-effect voorkomt is onduidelijk, maar in veel geneesmiddelenonderzoek komen bijwerkingen als moeheid of hoofdpijn net zo vaak voor bij het actieve middel als bij nep-pilletjes.

Ik suggereerde mijn patiënte voorzichtig dat alle bij haar opgetreden bijwerkingen niet bekend zijn bij de voorgeschreven medicijnen. Verontwaardigd reageerde ze dat ze dit toch echt op het internet was tegengekomen.

Het is niet altijd makkelijk uit te leggen dat je niet alles moet geloven wat op het internet wordt gedumpt. Bijsluiters dragen helaas ook niet bij aan goede communicatie. Veel bijsluiters bevatten terminologie over bijwerkingen die voor patiënten onduidelijk is en aanleiding kan geven tot verwarring of zelfs angst. Bij operaties hebben we met elkaar afgesproken dat niet al te ernstige complicaties met een kans van minder dan 1 procent niet expliciet besproken hoeven te worden. Waarom dan wel die zeldzame (1 per 1000) of zeer zeldzame (1 per 10.000) bijwerkingen van geneesmiddelen in de bijsluiter? Is dit patiëntinformatie of gewoon juridisch indekken van de farma-industrie?

Goede communicatie kan nocebo-effecten verminderen. Ruim de tijd nemen om een reële voorstelling van de kans op bijwerkingen te geven en die te balanceren met de gewenste effectiviteit van medicamenten heeft een positief effect. Bij een interessant onderzoek leidde het aankondigen van een ruggenprik met: ‘dit is een prik die zal leiden tot minder pijn’ tot veel minder klachten bij de procedure in vergelijking met ‘dit is even een heel pijnlijke prik’.

Bij een heel kleine groep mensen zijn de bijwerkingen, soms zelfs nog voordat de eerste capsule uit de strip is gedrukt, altijd erger dan de voordelen. Als ik het dan echt niet meer weet, moet ik altijd even denken aan één van mijn vroegere leermeesters, de beroemde Amsterdamse cardioloog Donald Düren. Die zei dat als alle middelen erger zijn dan de kwaal, je maar beter niet kunt behandelen.

Marcel Levi is voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daarvoor was hij ceo van University College London Hospitals en bestuursvoorzitter van het AMC. Lees al zijn columns hier terug.

Reageren? m.levi@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden