null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

Soldaten zijn vaak trots op daden waarvoor ze zich moeten schamen

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

We waren met de klas naar het Anne Frankhuis geweest, hadden les gekregen over Jodenvervolging en discriminatie en uiteraard sprak de leraar over Auschwitz.

Ronald stak zijn vinger op en vroeg: “Schamen de Duitsers zich niet voor die gaskamers?”

De leraar dacht even na en zei: “Toen niet.”

“En nu?” vroeg Ronald.

“Dat weet ik niet.”

Thuis herhaalde ik deze korte dialoog. Het was aanleiding voor een kort tafelgesprek.

“Ik denk wel dat de Duitsers zich schamen, maar als je je schaamt, dan zeg je dat niet,” zei mijn vader.

“Als de atoombom er niet was geweest, dan waren de jappen gewoon doorgegaan en waren we omgekomen,” zei mijn moeder, “en als de Duitsers de oorlog hadden gewonnen, waren er nou geen Joden meer.”

Schaamte is een teken van je eigen beschaving; jij bent niet wat de ander van je denkt of van je wil. Je schaamt je wanneer je eigen moraliteit wordt gepasseerd, waardoor je je zwak voelt.

Op de Russische televisie verzocht presentator Sergej Michejev deze week de Russische bombardementen op Oekraïne te intensiveren. Hij riep op ‘een grote humanitaire ramp te creëren die leidt tot nog eens 10 tot 15 miljoen vluchtelingen’. Hij vindt ook ‘dat Rusland ervoor moet zorgen dat Oekraïne geen burgerbevolking meer heeft’.

Zou er een moment komen dat hij zich gaat schamen? En dan bedoel ik niet dat hij zich schaamt als hij zich voor een rechtbank moet verantwoorden (‘Ik kreeg dit van hogerhand opgedragen om te doen, edelachtbare’) maar dat hij zich echt geneert. “Wat heb ik voor gruwelijks gezegd?”

Ik heb het al eens eerder geschreven: oorlog is een toestand waarin de moraal niet meer bestaat. Dus schaamte is dan ook verdampt. Sterker, soldaten zijn vaak trots op daden waarvoor ze zich moeten schamen. Als de vrede wordt getekend, beweert de winnaar: “Jullie hebben verloren, er worden geen doden meer gemaakt. Wij bepalen nu de nieuwe norm.”

Wie verloren heeft, kan beter ontkennen dat hij zich in oorlogstijd niet echt schaamde. Ook de winnaar kan beter verzwijgen dat hij tijdens de oorlog zijn moraal had verloren.

Soms pakte mijn vader de Bijbel of het Wetboek uit de boekenkast om ons te tonen dat iets niet mocht.

“Waarom heb je daar een boek voor nodig om het in op te zoeken?” vroeg ik eens.

“Omdat de mens slecht is,” antwoordde hij.

Ik denk dat hij zich schaamde toen hij dat zei.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden