Opinie

‘Simpele levenslessen hebben doorgaans weinig te bieden’

Het leven is niet eenvoudig. De meeste goed bedoelde adviezen en levenslessen kunnen daarom wel bij het vuilnis worden gezet, stellen Christiaan Vinkers en Jeroen de Ridder.

Goedbedoelde tips als slaap genoeg, beweeg genoeg, ontspan en werk niet te veel zijn nutteloos Beeld Getty Images/EyeEm

Vrijdag tekende Het Parool een mooi stukje advies van minister Bruno Bruins (Volksgezondheid) op. Meer en meer jongeren hebben last van stress en depressie. Bruins: “Misschien eens wat minder op telefoons en tablets kijken? Meer met elkaar praten.”

Twitterend Nederland buitelde over elkaar heen om uit te leggen dat deze opmerking een stuitend onbegrip van depressie en stress verried. Terecht.

Maar er zit ook iets selectiefs in al deze verontwaardiging. In kranten of tijdschriften en op televisie kom je immers aan de lopende band simplistische levenslessen tegen die ons zouden moeten helpen meer vat op ons leven en de complexe wereld om ons heen te krijgen, maar dan vaak uit de mond van meer of minder bekende psychiaters, filosofen of sociologen.

Groot horoscoopgehalte

Of het nu gaat over de gefragmenteerde samenleving, toenemende stress in de 21ste eeuw, de voordelen van lijden voor de mens of vijf stappen naar een gelukkig leven; goed klinkende levenslessen en visionaire maatschappijduidingen gaan erin als koek. Zeker als ze van een autoriteitsfiguur komen en je ze zelf net niet had kunnen verzinnen. Wat ons betreft past hier eenzelfde reactie als op de oneliners van de minister: weg ermee!

Tegeltjeswijsheden zullen best een kern van waarheid bevatten. Misschien kan er zelfs een placebo-effect van uit gaan: ze klinken aannemelijk en als je ze in de praktijk probeert te brengen zul je vast soms voelen dat je er iets aan hebt gehad. Tegelijk zijn het vaak gemeenplaatsen met een groot horoscoopgehalte die met de nodige poeha en diepzinnigheid gebracht worden.

Het is een illusie te denken dat er simpele oplossingen zijn die voor de meeste mensen werken. Niet ‘lijden accepteren’, ‘meer sporten’ evenmin, ook ‘ontstressen’ niet, en ‘praten met elkaar’ al helemaal niet. Bovendien is het vaak onduidelijk wat zo’n advies inhoudt. Hoeveel lijden is genoeg? Zegt een psychiater tegen een depressieve patiënt dat het soms meezit en soms tegen omdat het leven nou eenmaal zo is? Natuurlijk niet – lijden probeer je te verzachten of weg te nemen.

Geen garantie

Het is moeilijk te verteren dat er geen silver bullets bestaan voor een gelukkig leven in een complexe maatschappij. Toch is dat nogal logisch als je er even over nadenkt. Mensen verschillen sterk van elkaar en leiden zeer diverse levens. Geen mens is vergelijkbaar met een ander en elke situatie vraagt om een ander antwoord. De meeste tactieken werken alleen in bepaalde omstandigheden en alleen voor bepaalde mensen met bepaalde problemen. En dan nog niet gegarandeerd.

We hebben vaak maar beperkt controle over wat er gebeurt en botte pech of stom geluk horen er voor iedereen bij. Neem stressvermindering, een dankbaar thema voor generieke adviezen: slaap genoeg, beweeg genoeg, ontspan, werk niet te veel. Dit soort tips zijn goedbedoeld maar nutteloos: je vertelt een getraumatiseerde militair niet dat hij gezond moet eten en een alleenstaande moeder in een achterstandswijk niet dat ze een hobby moet zoeken.

Er is niets mis met het zoeken van houvast, integendeel, maar laten we ons heil liever zoeken in gezonde twijfel en niet in de schijnzekerheden van inhoudsloze en oppervlakkige levenslessen. De bekende Utrechtse psychiater Henricus Cornelis Rümke (1893-1967) schreef decennia terug al: twijfel kan de mens leiden tot zijn hoogste ontplooiing. Dat betekent niet dat je voortdurend onzeker bent, maar wel dat je beseft dat de werkelijkheid complex is en dat er ruimte is om je eigen wegen te kiezen in het leven. Dat is geen defaitisme: uiteindelijk zijn er altijd mogelijkheden om iets aan onze situatie te doen.

We kunnen best wat meer vertrouwen op de veerkracht en creativiteit die mensen eigen is. Dieren hebben een leven, mensen maken een leven. Lees dit artikel, laat het bezinken, en doe er vervolgens iets mee. Beter nog: trek u er niets van aan. Uw leven zal er niets minder om zijn.

Christiaan Vinkers is psychiater bij het VUmc. Beeld Carly Wollaert
Jeroen de Ridder doceert filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen. Beeld Sander Nieuwenhuys
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden