'Selectie raad van toezicht Stedelijk moet scherper'

Bij de selectie voor een raad van toezicht moet scherper worden gekeken naar deskundigheid, onafhankelijkheid en diversiteit, stelt Marianne Janssen.

Marianne Janssen
Stedelijk Museum Beeld ANP
Stedelijk MuseumBeeld ANP

Het Parool van zaterdag 25 november nam het aftreden van Beatrix Ruf als aanleiding om de rol van de raad van toezicht bij een culturele instelling nader te beschouwen. Dat had wel wat scherper gekund. Met name als het gaat om de samenstelling van een raad van toezicht.

Volgens de Governance Code Cultuur, waarnaar werd verwezen, hoort de raad bij zijn samenstelling deskundigheid, diversiteit en onafhankelijkheid te waarborgen. Die aspecten hadden in het artikel meer aandacht verdiend, want juist daar valt nog veel te winnen.

Zoals gezegd moet een raad van toezicht zijn deskundigheid waarborgen. Dat betekent dat helder moet zijn welke deskundigheid binnen de gehele raad nodig is voor het goed kunnen uitvoeren van zijn rol als toezichthouder. In het artikel wordt gesuggereerd dat in sommige ­raden van toezicht geen van de leden weet hoe een museum moet worden gerund. Maar hoe hou je goed toezicht als je als team niet weet hoe zo'n instelling in de praktijk werkt?

Grootste gemene deler
Het is toch niet onlogisch dat op zijn minst een van de leden van de raad daar kennis van heeft. Misschien niet letterlijk van het runnen van een museum, maar op zijn minst van een vergelijkbare instelling. Gek dat dit klaarblijkelijk geen deel uitmaakte van het deskundigheidslijstje.

Ook over het aspect diversiteit is meer te zeggen dan dat zes ceo's in een raad geen goed idee is. Bij dit soort instellingen heeft diversiteit namelijk ook een selectieve, gesloten kant. Er wordt oprecht gepoogd het team divers samen te stellen, maar de grootste gemene deler blijft leidend, vaak zelfs zonder dat men het zelf in de gaten heeft.

Nieuwe leden worden veelal geworven vanuit de hen bekende wereld: kunst, boegbeelden en beroepsbestuurders. Daarbij weegt het bezit van een relevant netwerk nadrukkelijk mee.

Die afweging is begrijpelijk, maar draagt niet per se bij aan inhoudelijke scherpte binnen de raad en kan leiden tot onvoldoende aansluiting met wat er buiten de eigen wereld gebeurt.

Hier wordt overigens ook de spanning tussen diversiteit en deskundigheid voelbaar. Maar juist omdat het om een team gaat, is daarin een goede balans mogelijk.

Reputatieangst
Tot slot het aspect onafhankelijkheid, het meest wezenlijk in deze kwestie. Leden van een raad van toezicht moeten vrij kunnen handelen, juist in lastige omstandigheden. Als leden van de raad bang zijn voor hun reputatie, wordt dat vrije handelen belemmerd.

Die reputatieangst kan aan de orde zijn bij boegbeelden, maar ook bij beroepstoezichthouders. Want zij willen een volgende toezichthoudende rol mogelijk niet verspelen, door als lastig te worden gezien.

In een raad van toezicht heb je bij voorkeur mensen nodig die onafhankelijk zijn van geest, de moed hebben in te grijpen als dat nodig is en daar niet vanuit een persoonlijke afhankelijkheid van de functie in worden geremd.

Dat stelt eisen aan het selectieproces. Waarbij niet alleen naar deskundigheid en stressbestendigheid moet worden gekeken, maar ook naar persoonlijke drijfveren.

Waarom wil iemand deze rol eigenlijk? Wat is zijn of haar ­persoonlijke 'belang'? Juist om wat er is gebeurd bij het Stedelijk Museum en bij vergelijkbare instellingen, is breder en dieper nadenken over de vraag wat echt nodig is binnen een raad van toezicht essentieel.

Culturele instellingen zijn daar belangrijk ­genoeg voor.

Lees ook: Tijdelijk voorzitter raad van toezicht Stedelijk

Marianne Janssen, eigenaar organisatie­adviesbureau IJ Consulting Beeld Hermien Lam
Marianne Janssen, eigenaar organisatie­adviesbureau IJ ConsultingBeeld Hermien Lam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden