Opinie

'Schuldenproblematiek is eenvoudig te halveren'

De schuldenproblematiek wordt steeds groter. Groenlinks heeft nu de kans deze kwestie te agenderen in Den Haag, betoogt journalist en schrijver John Jansen van Galen.

Door boetes op boetes te stapelen, graaft de overheid ­telkens nieuwe valkuilen Beeld Shutterstock

Een op de vijf Nederlandse huishoudens heeft 'problematische schulden' en dat aantal stijgt ­gestaag. Niettemin kreeg de schuldenproblematiek in de ­programma's en de recente verkiezingscampagne nauwelijks aandacht van de politieke partijen.

Dat is raar, want niet alleen gaat het om toenemende maatschappelijke ellende, ook kost bestrijding daarvan handenvol geld, al minstens een ton per gezin dat door schulden op straat komt te staan.

Cadeau­tjes uitdelen
Het Amsterdamse gemeenteraadslid Femke Roosma (GroenLinks) hekelde onlangs in Het Parool het armoedebeleid van het huidige college, met name van wethouder Arjen Vliegenthart (SP), dat volgens haar bestaat uit cadeau­tjes uitdelen aan armen zonder oplossingen te bieden. Gratis zus, gratis zo: dat is toch geen ­armoedebeleid?

Nu Roosma's partij in Den Haag een geduchte machtsfactor is geworden, heeft GroenLinks zelf de kans deze kwestie te agenderen en met oplossingen komen.

Wat is een voorname oorzaak van veel zware schulden? Niet eens zozeer dat je iets kocht wat je niet kunt betalen, maar wat er vervolgens gebeurt.

Betalingstermijnen
U zag Carmelita, de bejaarde Surinaamse dame in de televisieserie Schuldig Over Schulden in de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord? Zij bestelde tien jaar terug bij Wehkamp een stapelbed voor haar kleinkinderen die tijdelijk bij haar moesten wonen, maar kon de betalingstermijnen niet voldoen.

Dan komt een incassobureau in actie, waarvan zij alle kosten (administratie, informatie et cetera) moet voldoen. Zo loopt het bedrag snel op, omdat Wehkamp 14 procent rente in rekening brengt.

Uiteindelijk is Carmelita's schuld bijna tien keer zo hoog als de prijs van dat bed en lost ze van haar uitkering nog steeds regelmatig iets af, maar dat wordt alleen in mindering gebracht op de kosten van invordering. Zo kom je nooit uit de put, het beeld van de neerwaartse spiraal dringt zich op.

Geen uitweg meer
Dat is het eerste wat op aandringen van GroenLinks in een regeerakkoord moet komen: een plafond van 15 procent bovenop schulden. Het kan wettelijk morgen worden geregeld.

Nu lopen schuldenlasten automatisch almaar verder op en belandt de schuldenaar in een uitzichtloosheid, waarin een vader in Schuldig (vanwege huurschuld met zijn gezin uit hun huis gezet) zegt: "Als die jongen van mij schoenen van 150 euro wil, krijgt hij die." Onverstandig, maar niet onbegrijpelijk als je geen uitweg meer ziet.

Het tweede punt dat GroenLinks in Den Haag aan de orde moet stellen, is de funeste werking in dit opzicht van het leerstuk van de zelfredzaamheid.

Nobele ­gedachte
In dat kader worden huur- en zorgtoeslagen anders dan voorheen overgemaakt aan de rechthebbenden zelf, die dan geacht worden ze twee weken later over te maken aan de verhuurder of zorgverzekeraar.

Nobele ­gedachte: ieder dopt zijn eigen boontjes. Maar voor wie diep in de schulden zit, zijn kinderen niet genoeg te eten kan geven en dringend nieuwe kleding nodig heeft, wordt de verleiding groot om dat geld maar te spenderen aan de urgentste noden.

Nu de ervaring geleerd heeft waartoe het beginsel van zelfredzaamheid op dit gebied in de praktijk veelal leidt, is het beter dergelijke 'doeluitkeringen' net als vroeger weer rechtstreeks te betalen aan de instanties die er recht op hebben (of de keus open te laten). Ook dat
is met een pennenstreek te realiseren.

Boetes op boetes
"De overheid is zelf de grootste veroorzaker van de schuldenellende," zegt Paul Scheerder van het Leefkringhuis in de Vogelbuurt, die veel met het bijltje van de armoede hakt. Door boetes op boetes te stapelen, graaft de overheid ­telkens nieuwe valkuilen.

Wie in gebreke blijft bij het betalen van schulden, krijgt te maken met een incassobureau - kosten minimaal 100 ­euro, ook als slechts 50 euro verschuldigd is, voor rekening van de schuldenaar. Wie ook dan, veelal noodgedwongen, zijn schuld niet voldoet, ziet zijn zaak overgedragen aan de ­kantonrechter wat hem dan weer 500 euro kost aan griffie- en andere kosten. Enzovoorts, enzovoorts.

Tijdens de tournee van Schuldig door Nederland noteerde staatssecretaris van Sociale ­Zaken Jetta Kleinsma vlijtig alle knelpunten, maar het is hoog tijd dat de politici die een nieuw beleid formeren deze met simpele wet­telijke ingrepen wegnemen. "Dan wordt de schuldenproblematiek minstens gehalveerd," voorspelt Scheerder. Het zou een beleidsresultaat zijn dat er wezen mag.

John Jansen van Galen, schrijver en journalist Beeld Homeira Rastegar
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden