Opinie

'Schaf niet alle fundamenten ondoordacht af''

Het Openbaar Ministerie heroverweegt de vervolging van een activist voor majesteitsschennis. Maar denk na voor ook dat wetsartikel wordt afgeschaft, schrijft Ambrogino G. Awesta in een opiniestuk.

Medewerkers van de gemeente zijn bezig de woorden ' Fuck de Koning' van de muren van het Paleis op de Dam te verwijderen.Beeld anp

Twee jaar geleden werd het verbod op godslastering afgeschaft. Dat biedt meer ruimte aan mensen die bewust de grenzen van discriminatie en het aanzetten tot haat op grond van godsdienst willen opzoeken en zodoende aansturen op conflicten en tweespalt onder de bevolking. Nu lijkt er weer een fundamenteel concept te sneuvelen in het streven naar een vrijwel onbeperkte vrijheid van meningsuiting.

Velen zeggen dat een uiting niet strafbaar is zolang die niet tot geweld oproept. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in de zaak 'Handyside versus het Verenigd Koninkrijk' gezegd dat vrijheid van meningsuiting een van de fundamenten van de democratische samenleving is en een noodzakelijke voorwaarde voor haar vooruitgang.

Uitlatingen beperken
Deze vrijheid is ook van toepassing op uitingen die (een deel van) de maatschappij beledigend, schokkend of verstorend vindt. Dit zijn de vereisten van pluralisme, tolerantie en ruimdenkendheid, zonder welke er geen 'democratische samenleving' zou bestaan, aldus het Hof. Getoetst aan deze redenering zou majesteitsschennis niet strafbaar mogen zijn en de boete voor activist Albulkasim al-Jaberi geen doel dienen dat nodig is voor een democratische samenleving.

Maar omdat het toelaten van onbegrensde uitingen ontwrichtend kan werken, zegt het Hof in de zaak 'Erbakan versus Turkije' dat tolerantie en respect voor de gelijkwaardigheid van alle mensen de fundamenten zijn voor een democratische en pluralistische samenleving. Daarom zou het in een democratische samenleving noodzakelijk zijn om bepaalde uitlatingen te beperken die het verspreiden, oproepen of het rechtvaardigen van haat op basis van intolerantie voor ogen hebben, als zo'n beperking een legitiem doel dient.

Geen legitiem doel
In beide zaken heeft het Hof de beperkingen van de vrijheid op een 'normatieve' wijze ingekleurd met begrippen als tolerantie en respect. Het enige houvast is dat een beperking een legitiem doel moet dienen. Het is nu aan het OM om te zeggen welk legitiem doel met de vervolging van Jaberi beoogd werd.

Vanuit dezelfde normen bezien is duidelijk dat de afschaffing van het verbod op godslastering niet alleen een onschuldige verruiming van vrijheid van meningsuiting inhield. Die heeft als gevolg dat gekoesterde concepten ondermijnd worden door de anarchie die is ontstaan door de onbeperktheid van uitingen die geen legitiem doel dienen of bijdragen aan het maatschappelijke debat.

Daarom heb ik eerder betoogd dat nu het concept 'God' ondermijnd is, niet alleen de strafrechtelijke bescherming tegen belediging en discriminatie in gedrang komt, maar ook de legitimatie van de koning aan de orde zal zijn. Hij ondertekent immers iedere wet 'uit de gratie Gods'.

Fundamentele concepten
Nu vervolging wegens majesteitsschennis zo goed als onmogelijk blijkt, zullen we nog meer maatschappelijk fundamentele concepten uit de wet moeten schrappen. Eberhard van der Laan zei al dat majesteitsschennis het geen decennia meer zal houden. Dit is de ondermijning van fundamentele concepten waar een beschaving door gelegitimeerd is. Dat de rechter of de wet deze niet kunnen beschermen door straffen op te leggen, betekent niet dat ze ondoordacht en anarchistisch afgeschaft moeten worden.

Zoals de Britse filosoof, John S. Mill, het zegt: ondanks de moeilijkheid om de grenzen van belediging vast te stellen dient de vrijheid van meningsuiting in de publieke ruimte te voldoen aan de beschaafde normen van interactie die hij 'de moraal van het publieke debat' noemt.


Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden