Opinie

Rutger Groot Wassink: ‘De bestaanszekerheid moet omhoog’

Wethouder Sociale Zaken Rutger Groot Wassink (GroenLinks) gaat in op de commotie die ontstond over de evaluatie van de Participatiewet. ‘Is sociale zekerheid nog wel van deze tijd?’

Voedselbanken hebben het druk. Beeld ANP

De kritische evaluatie van de Participatiewet heeft tot flinke discussie geleid. De niet behaalde doelen, te weinig geld om mensen aan het werk te helpen en een onzinnig nieuw pleidooi voor een ‘tegenprestatie’ zijn allemaal de revue gepasseerd. We zijn nog ver verwijderd van een arbeidsmarkt die kansen biedt aan iedereen. Gemeenten hebben te weinig mogelijkheden om mensen naar vermogen mee te laten doen. De resultaten van vijf jaar Participatiewet roepen de vraag op of de sociale zekerheid nog wel van deze tijd is.

De eerste grote ontwikkeling is de flexibilisering van de arbeidsmarkt. In 2018 werkten bijna 2 miljoen mensen met een tijdelijk contract of een flexibel aantal uren per week. Daarnaast waren ongeveer 1,1 miljoen mensen als zzp’er aan het werk. In totaal zo’n 3 miljoen mensen, ongeveer 35 procent, werkten als flexwerker.

15 jaar eerder was dat iets meer dan 22 procent. Dat is een forse stijging. Nederland is kampioen flexwerk. Je kunt zeggen dat werkgevers nu eenmaal behoefte aan flexwerk hebben, maar er is geen ander land te noemen waar werkgevers zovéél behoefte aan flexwerk hebben.

Zorgwekkend is dat flexwerk de ongelijkheid versterkt. Flexwerkers worden niet door de sociale zekerheid beschermd tegen het risico van werkloosheid en arbeidsongeschiktheid en missen ook de bestaanszekerheid van een pensioen. Meestal is de flexwerker relatief jong, of juist ouder, met een middelbaar of lager op­leidingsniveau en vaak met een migratieachtergrond. Groepen die vaker dan gemiddeld ooit een beroep moeten doen op de bijstand.

Nieuw model

De tweede ontwikkeling is de afkalving van de bestaanszekerheid. Werk loont steeds minder. Ook al stijgt de gemiddelde koopkracht, bij de mensen aan de onderkant komt dat niet te­recht. De loonontwikkeling blijft achter. Zeker vergeleken met de stijgende bedrijfswinsten. Mensen met een uitkering zijn er de afgelopen decennia nauwelijks op vooruitgegaan. Be­staanszekerheid van mensen is eenvoudig te verbeteren door het verhogen van lonen en daaraan gekoppeld de uitkeringen. Loon alleen volstaat niet.

De verlaging van de bijstandsuitkering voor mensen die hun huis met anderen (onder de 21 jaar) delen (kostendelersnorm) vermindert de koopkracht. Waarom kan die regeling niet worden afgeschaft, of de leeftijdsgrens naar minstens 27 jaar worden verhoogd?

Eerlijk verdelen

Ik maak me grote zorgen over deze ontwikkelingen. Een fundamentele herbezinning op het hele domein van werk, inkomen en onderwijs is noodzakelijk. We moeten naar een nieuw model dat meer zekerheid biedt aan alle werkenden, niet-werkenden en werkzoekenden.

In zo’n nieuw model moeten we de lasten en de lusten meer samen delen. De bestaanszekerheid evenals de effectiviteit moet omhoog.

Te veel mensen vallen nu buiten het stelsel. Kijk naar het beperkte aantal zzp’ers dat een arbeidsongeschiktheidsverzekering heeft. Het beperkte recht op een werkloosheidsuitkering (WW) voor mensen met een tijdelijk contract. De sociale zekerheid moet werken ongeacht de duur en de vorm van het contract waarmee men werkt. Dan zijn risico’s eerlijker te verdelen en breder te dragen.

Een stap in de goede richting zou zijn als we de WW en de bijstand samenvoegen tot een nieuwe regeling voor iedereen, specifiek gericht op begeleiding naar werk. Daarmee krijgen we een beter vangnet waar ook flexkrachten en zzp’ers gebruik van kunnen maken. Ook een individueel scholingsrugzakje voor iedereen die kan of wil werken, hoort daarbij. Nu is het gebruik van scholingsmiddelen ongelijk verdeeld. Werken aan nieuwe competenties en vaardigheden is meer dan ooit nodig om duurzaam aan het werk te blijven.

Het derde element is de effectiviteit van wat we doen. Als de evaluatie van de Participatiewet iets leert, is het dat de gemeenten onvoldoende in staat zijn gesteld effectief te werken. De beste werkwijze om mensen naar werk of participatie te bewegen is aandacht. Aandacht betekent menskracht en dus budget. Ik hoop dat gemeenten, overheid en andere partners de komende tijd nadenken en in gesprek gaan hoe we met elkaar effectiever kunnen zijn om mensen zekerheid te bieden. Het is de hoogste tijd.

Rutger Groot Wassink, wethouder Sociale Zaken, Amsterdam Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden