Opinie

Russische media staan op tegen het Kremlin: ‘Dit kan een keerpunt zijn’

De arrestatie van onderzoeksjournalist Ivan Goloenov was de druppel voor de Russische journalistiek, beschrijft Derk Sauer, die zelf met Goloenov werkte. 

De Russische onderzoeksjournalist Ivan Goloenov, zaterdag in de rechtbank. Beeld Reuters

Het ging de afgelopen jaren snel bergaf met de journalistiek in Rusland, maar de reactie op de arrestatie van onderzoeksjournalist Ivan Goloenov laat zien dat er nog hoop is. Gisteren publiceerden de drie meest toonaangevende dagbladen in Moskou een identitieke voorpagina met de kop: ‘Wij zijn Goloenov’. En morgen gaat de hele journalistieke gemeenschap de straat op om Goloenov – die inmiddels huisarrest heeft – te ondersteunen.

Net als de meeste mediamensen was ik op het jaarlijkse Economisch Forum in Sint-Petersburg – zeg maar het Davos van Rusland – toen het nieuws kwam dat Goloenov op beschuldiging van drugsbezit donderdag was opgepakt. Poetin sprak net bij een panel met de Chinese president Xi Jinping, maar niemand van ons die daar nog oog voor had. De grote vraag was: hoe stellen de Russische media zich op?

Want niemand kon ook maar een moment geloven dat er enige rechtvaardiging zat achter de arrestatie. Dit leek de zoveelste ‘set-up’ om een kritische journalist monddood te maken.

Fakefoto’s­

Ivan Goloenov (36) staat namelijk bekend als een van de beste onderzoeksjournalisten van Rusland. Ik had het voorrecht om jarenlang zijn werkgever te zijn. Eerst bij de zakenkrant Vedomosti en later bij het Russische mediabedrijf RBK. Een serieuzere en consciëntieuzere journalist is moeilijk te vinden.

Zijn carrière is exemplarisch voor onafhankelijke journalisten in Rusland. Ivan vertrok bij Vedomosti – joint venture van Financial Times en Wall Street Journal – nadat deze buitenlandse uitgevers Rusland waren uitgezet. En aan de onafhankelijkheid van RBK kwam een einde toen het Kremlin ingreep na publicaties over de miljarden van Poetins dochter en schoonzoon.

Een pro-Kremlineigenaar nam de macht over en de hoofdredactie (en ondergetekende) werden ontslagen. Zo kwam Goloenov bij zijn huidige werkgever Meduza terecht – een website gerund vanuit Letland door een groep uitgeweken Russische reporters die er op hun beurt bij Lenta.ru waren uitgegooid.

Drie grote Russische kranten met dezelfde kop op de voorpagina: ‘Wij zijn Goloenov’. Beeld Reuters

Bij Meduza baarde Ivan Goloenov opzien met een serie artikelen over corruptie binnen het Moskouse stadsbestuur. Van verduistering van miljoenen bij de Moskouse begraafplaatsen tot de opknapbeurt van een beroemde fontein voor 46 miljoen euro, en meer. Goloenov had veel vijanden binnen de gemeente en hij was al diverse keren bedreigd. Dat hem iets kon overkomen – daar hield iedereen rekening mee.

Maar dat zijn arrestatie – uitgerekend tijdens het Economische Forum, waar alle aandacht naar Poetin zou uitgaan – zo’n overduidelijke set-up zou zijn, hield niemand voor mogelijk. De politie publiceerde foto’s waaruit moest blijken dat de journalist thuis een drugslab had. Al snel werd duidelijk dat de foto’s fake waren.

Dat Poetin of andere topofficials direct opdracht gaven tot de aanhouding, lijkt onwaarschijnlijk. Op het Forum liepen zij al net zo verbaasd rond als de Russische journalisten. Zoals al eerder bleek bij de arrestatie van Mike Calvey (de grootste buitenlandse investeerder in Rusland en icoon van de zakenwereld), zijn Poetin en zijn directe ondergeschikten de controle over hun eigen systeem kwijtgeraakt.

Lange arm

Er zijn overal mini-Poetins – zoals in dit geval vermoedelijk een van Moskous locoburgemeesters die met behulp van het justitiële apparaat hun corrupte activiteiten uitoefenen.

Tot nu toe slaagde het Kremlin – onder de ijzeren hand van mediatsaar Alexei Gromov – er wel in de media onder controle te houden. Deze voormalige diplomaat en vice-chef-staf van Poetin beslist wie welk mediabedrijf bezit; geen hoofdredacteur kan zonder zijn toestemming worden benoemd. Maar dit weekend werd duidelijk dat er zelfs aan Gromovs lange arm grenzen zijn.

Ironisch gezien bleek het Economisch Forum – toch Poetins feestje – de ideale plek om een uniek plan uit te broeden. De hoofdredacteuren stonden met hun stands vlak bij elkaar in de Petersburgse expositiehal en zo werd het idee geboren om een gezamenlijke voorpagina te maken: ‘Wij zijn Goloenov’.

Uniek voor elke krantenmarkt, en helemaal voor Rusland. Vrijwel alle gevoelige artikelen gaan eerst langs de eigenaren of hun zetbazen, die stuk voor stuk zakelijke banden met het Kremlin hebben. De arrestatie van Goloenov was echter de druppel.

 “Fuck de bazen, fuck Het Kremlin,” zeiden de hoofdredacteuren ­tegen elkaar. Hun daad sloeg in als een bom en is misschien wel een keerpunt. Want de grote meerderheid van journalisten die bij door het Kremlin gecontroleerde media werken, willen niets liever dan eerlijke en onafhankelijke journalistiek bedrijven. Zoals hun grote voorbeeld Ivan Goloenov nu al jaren doet.

Derk Sauer

Uitgever van The Moscow Times en columnist van Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden