Opinie

‘Regering, burgers zijn meer dan consumenten’

In het klimaatdebat gaat men er te makkelijk van uit dat burgers geen maatregelen willen accepteren als die geld kosten, aldus Jasper Balduk. 

Is de filosofie houdbaar dat het tegengaan van klimaat­problemen belangrijk is, maar wel betaalbaar moet blijven’? Beeld Getty Images

Regeren is vooruitzien. Dat gaat gepaard met een grote verantwoordelijkheid, maar die verantwoordelijkheid wordt onvoldoende genomen.

Kennis over klimaatverandering is alomtegenwoordig; emotionele oproepen van jongeren zijn oorverdovend (en waarom zouden deze niet emotioneel mogen zijn, zoals sommigen schijnen te denken?). Toch reikt de tijdshorizon waarbinnen de regering haar verantwoordelijkheid neemt, nauwelijks verder dan tot de volgende verkiezingen.

Het is te gemakkelijk om dit alleen toe te schrijven aan het democratische systeem. Veel meer lijkt het verband te houden met achterhaalde of versimpelde wereldbeelden. Is de filosofie werkelijk houdbaar dat het tegengaan van zeespiegelstijging (of het voorkomen van massale uitsterving, enzovoort) ‘belangrijk is, maar wel betaalbaar moet blijven’?

Er wordt te gemakkelijk van uitgegaan dat ‘de burger’ principiële keuzes die – mogelijk – uiteindelijk de portemonnee zullen raken, niet zal accepteren. De regering zet belangrijke stappen niet, en wijst daarbij op het economische belang en – inderdaad deels ook – het draagvlak. Dan beziet de overheid de burger echter louter als consument.

Burgerkeuze

Maar ‘de consument’ kijkt niet zover vooruit. Een moeder, vader, grootouder, kind of betrokken burger misschien wel. Waarom de regering – die we bij uitstek in het leven hebben geroepen om vooruit te zien – dan niet?

Identiteiten zijn dynamisch en veelvormig.

Ik ken veel mensen die als consument geen kilometer minder willen vliegen, maar die het als betrokken burger direct zouden accepteren als vliegen weer een (duur) luxeproduct zou worden. De ‘burgerkeuze’ om minder te gaan vliegen, schuiven zij voor zich uit. Dat is niet vreemd als je familie hebt in het buitenland of als je van reizen houdt, en bovenal als het voelt alsof jouw individuele gedrag geen zoden aan de dijk zet.

De keuze om minder te vliegen voelt dan, alsof je jezelf iets op individuele gronden ontzegt, waar je ‘recht’ op hebt en wat anderen wel doen. Dat is de tragedie van de ‘commons’.

Het bijzondere is: mensen zijn bereid zich over hun individuele tragedie heen te zetten als een overkoepelende overheid dat van hen vraagt (hoewel sommige mensen zullen zeggen: oplegt) ten gunste van het grotere goed.

Daarvoor is het wél nodig dat je mensen niet alleen aanspreekt op hun rol als consument. Om in het voorbeeld te blijven: het valt aan de burger (in fictieve tegenstelling tot de consument) echt prima uit te leggen waarom het ­verstandig is om vliegen weer (veel) duurder te maken.

Dat maakt ook de tegenhanger in dat eendimensionale mensbeeld, namelijk het beeld van producenten of economische belangen­behartigers, minder belangrijk.

Dit – completere – wereldbeeld reikt verder dan het misschien lijkt. De waarde van koopkrachtplaatjes als toets voor regeringsbeleid daalt bijvoorbeeld enorm.

Immers: als je iets in de toekomst wilt bereiken voor ‘een groter goed’, bijvoorbeeld een solide ecosysteem, of – in het extreme – het voort­bestaan van deze planeet, dan is het bijna beledigend ­richting de burger om je beleid te verantwoorden met het argument: ‘Maar ik garandeer u dat u er dit jaar als consument niet op achter­uitgaat, kijk maar naar de koopkrachtplaatjes!’

Schijnzekerheid

Een koppeling tussen het grotere goed en de ruimte die het gemiddelde Nederlandse gezin overhoudt om te consumeren, biedt schijn­zekerheid. Bovendien getuigt zo’n koppeling van ideologische en morele armoede, of op zijn minst van niet verder willen kijken dan je neus lang is.

Regeren is vooruitzien. Regering, zie verder dan de verkiezingen lang zijn, en vooral: zie verder dan louter het beeld van de burger als ‘consument’ en het (economische) belang van ‘de producent’. Durf werkelijk vooruit te zien en regel collectief wat individuele burgers niet kunnen. Daarvoor zijn jullie aangesteld; neem die verantwoordelijkheid dan ook.

Jasper Balduk. Gebiedscoördinator bij de gemeente Amsterdam. Deze bijdrage is geschreven op persoonlijke titel.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden