PlusAnalyse

Populisten worden te letterlijk genomen, en te weinig serieus

Het 'weldenkende deel der natie' is collectief geschokt door de winst van Donald Trump, de Brexit en het nee tegen het Oekraïneverdrag. 'We' hebben blijkbaar nog steeds geen idee wat een groot deel van de samenleving bezighoudt.

Donald Trump bij zijn overwinningsspeechBeeld ANP

Het was goed zoeken woensdagmorgen. Zoeken naar iemand die blij was met de overwinning van Trump. Althans, in mijn omgeving dan. Ik zou geen vriend of bekende kunnen noemen die blij is met de grofgebekte miljardair in het Witte Huis. En ik ben nota bene zelf half Amerikaans.

Amerikaanse media hebben het verhaal van de Trumpkiezer gemist, schreef Margaret Sullivan van The Washington Post deze week in een indringend mea culpa. Ze namen Donald Trump te letterlijk, maar niet serieus.

Zo misten ze het feit dat Trump ook echt kon winnen, vanuit een soort naïef idealisme. 'We wilden geloven in een land waar fatsoen en beschaving er nog toe deden en waar iemand die zo grof, hatelijk en onbeheerst was, nooit zou kunnen worden gekozen.

'Dit is geen euvel van de Amerikaanse progressieve media. Dit gaat ook over de Nederlandse journalisten, analisten, beleidsmakers, wetenschappers zelfs. Mensen die over het algemeen bevoorrecht en hoogopgeleid zijn en vinden dat de wereld hoe die nu is ingericht, best comfortabel is. Een groep waartoe ook ik behoor. Mensen die geen vrienden hebben die PVV stemmen, 'nee' kozen in het Oekraïnereferendum of begrepen waarom de Britten voor een Brexit kozen.

Het is nu een bekend patroon. Na de onverwachte populariteit van Pim Fortuyn rond 2001 krabden redacties zich achter de oren. Het was tijd beter het oor te luisteren te leggen 'in de samenleving'. Het was tijd voor soul searching, van de staat naar de straat.

Van de weeromstuit schoten journalisten de andere kant op, gingen de buurten in, zetten de sluizen open voor lezers, reaguurders, zelfs burgerjournalisten. Maar als Wilders 24 zetels wint, de Brexit klinkt, het nee tegen Oekraïne zegeviert en Trump het Witte Huis krijgt, is er toch weer een schok op de redacties.

Systematische onderschatting
Het is een systematische onderschatting van populisme. Aan de ene kant hijsen we deze kleurrijke figuren op een podium, maar alleen als buitenstaander. Niet met het idee dat ze ook daadwerkelijk kunnen winnen. Want onder die 'objectieve' blik van ons journalisten ligt een wereldbeeld waarin het niet mogelijk is dat iemand als Trump ook echt wint. Noem het beroepsdeformatie, maar we geloven toch vooral in ons eigen gelijk.

Kiezers nemen Trump serieus, maar niet letterlijk, schreef de Amerikaanse krant The Atlantic in september al. Als Trump riep dat hij een muur zou bouwen, dan zagen zijn aanhangers gewoon een stevige vuist tegen immigratie. Maar journalisten namen zijn woorden letterlijk en vroegen hoe die muur er dan uit moet zien - en ze namen hem niet serieus.

Serieus, niet letterlijk. Letterlijk, niet serieus.

Lorianne van Gelder is verslaggever bij Het ParoolBeeld Linda Stulic

Maar hoe hadden de media dit kunnen weten? De opiniepeilers kennen de boze witte kiezers ook niet, ze zijn moeilijk bereikbaar, geven liever geen onwelgevallige antwoorden. En als peilingen zeggen dat Trump niet wint, melden we dat toch? Zo blijven we in onze comfortzone en hoeven we niet te twijfelen. En zo lopen we in onze eigen val.

Wat gaan we doen, zelfverklaard weldenkend deel der natie, wereldwijs maar wereldvreemd? Ons blijven verbazen, hopend dat boze en teleurgestelde burgers 'tot inkeer komen'? Want de verkiezingen komen eraan. Net als in Frankrijk en Duitsland. Dat we niet weer gaan zeggen: Hè?! Le Pen? Hè?! Frauke Petry? Hè?! Geert Wilders?

We willen het niet, maar het kan gebeuren. En wij moeten uitleggen waarom. Wel de feiten blijven checken, maar meningen en gevoelens serieus nemen. Populisten serieus nemen. Met een echt open blik het eigen gelijk bevragen. Met gepaste twijfel naar peilingen kijken. Want die geschokte verbazing, dat kan echt niet meer.

Lees ook: Wie hebben Donald Trump naar het presidentschap gestemd? [+] en: Zo zag Amsterdam Donald Trump president van Amerika worden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden