Opinie

'Politici, vertel een groter verhaal van hoop'

Politici moeten zich kwetsbaar opstellen en de moed hebben geloofwaardige politiek te bedrijven, schrijven Theo van Stuijvenberg en Hans Valkenburg.

Vredesdemonstratie in 1960: de massa trok het pluche onder de adel, burgerij en clerus weg Beeld Hollandse Hoogte

Vroeger was het volk onwetend. Je stand bepaalde je leefwereld. Schaarste en onwetendheid waren je lot. De adel, geestelijkheid en gegoede burgerij kenden minder schaarste en waren wat beter geïnformeerd. Dus zwaaiden zij de scepter, met het wierookvat en de buidel. Het volk wist niet beter en kon worden bestuurd, met de knoet, de hemel of een lege maag.

Landbouwontwikkelingen, reformatie, revoluties, emancipatie, gezondheidszorg, scholing en technologie hebben in de nieuwe tijd hieraan een einde gemaakt. De schaarste nam af en kennis nam toe. Kennis leidt tot inzicht.

Het volk, door Karl Marx in de inmiddels geïndustrialiseerde klassenmaatschappij bestempeld als loonarbeider, werd zelfbewust. Wetenschap, vrije media en de democratische rechtstaat kwamen tot bloei, bevrijdde de massa en trokken het pluche uiteindelijk onder de adel, geestelijkheid en gegoede burgerij weg. Een mondige arbeidersklasse ging regeren.

Dit proces van rationalisering en bevrijding zijn we 'Vooruitgang' gaan noemen. Het einde aan de onwetendheid, onvrijheid en armoede.

Onttovering
Maar de Vooruitgang kent ook een andere invalshoek. Feiten en rationalisatie leidden tot de door de Duitse econoom en socioloog Max Weber beschreven onttovering van de wereld. De effecten hiervan bleven lang onderbelicht.

De voordelen van de almaar stijgende welvaart zijn immers evident. We werden ouder, gezonder, mobieler en er kwam een sociaal vangnet voor als het even niet meezit.

Het resultaat van de eeuwenlange emancipatie werd echter na verloop van tijd niet meer als een goede ontwikkeling ervaren maar als bestemming. En daarmee voor de politiek een doel in zichzelf. En met het relativerend afschudden van de linkse, ideologische veren en het inslaan van 'De Derde Weg' verklaarde regerend links-liberaal ten tijde van Clinton, Blair en Kok deze weg zelfs tot de enige logische
optie.

Het christendom, de 'provincie' en klassieke waarden werden als achterhaald ervaren. De onttovering was afgerond. De enige opdracht die nog restte, was om ook de rest van de wereld hierin mee te nemen. Die opdracht kenden de dominant progressief-linkse massamedia al sinds de sixties, het niet-links-liberale deel van de bevolking bewust dan wel onbewust op afstand zettend.

Zoeken naar een zondebok
Merkwaardig genoeg ontstond met het verdwijnen van de ideologische oriëntatie ook een overmatige focus op misstanden groot of klein. De media vragen inmiddels voortdurend onze aandacht voor misstanden ergens op deze wereld. En hoe meer we ze zien, des te meer er mis is. De burger steeds gefrustreerder achterlatend, op zoek naar een zondebok.

Hans Valkenburg, organisatieadviseur en­ ­publicist Beeld -

Naast de traditionele massamedia bracht de technologie ondertussen een door het volk gedomineerde tegenbeweging: de sociale media. Het sluitstuk van de democratisering van de media: niet top-down maar bottom-up. Hier kun je, al dan niet in schuttingtaal, de zondebok vinden. Vooral de politieke elite moet het door het boos geworden volk ontgelden.

De Vooruitgang broedde een paradox: de burger die zowel geïnformeerd, vrij en welvarend als ook gefrustreerd, bang en agressief is. Ook al staat ons land hoog in alle welvaartlijstjes: 'Het gaat slecht en we worden slecht bestuurd', omdat er altijd wel ergens iets mis is en 'onze leiders alleen om zichzelf geven'.

De meest onzinnige feiten
Steeds meer politici reageren op deze situatie door de (massa)media te omarmen en daar even makkelijk onhoudbare beloftes tegenover te stellen. Gebeurde het eerder nog gedoseerd, inmiddels wordt voor de macht bewust en openlijk de bestuurlijke waardigheid opzijgezet. De dialoog wordt verruild voor een eenzijdig makkelijk te framen soundbite. Post truth...

En als het pluche bereikt is, gooit de moderne politicus zijn beloftes wederom met een slimme verdraaiing van de werkelijkheid overboord. Post truth als de escape uit de catch-22-situatie die hij zelf heeft gecreëerd.

Als reactie op deze verwarring nemen schokkend veel mensen inmiddels de meest onzinnige feiten over. De Vooruitgang broedde ons nog een paradox: de onttoverde mens is van ontgoocheling in sprookjes gaan geloven en is zich daar nog bewust van ook.

Overgeïnformeerde wereld
Is dit een doodlopende weg? In ons boek Koopman en dominee vroegen wij in 2012 onze Nederlandse leiders naar hun waarden. IJver, pragmatisme, gelijkheid en integriteit bleken typisch Nederlandse waarden die door allen werden gedeeld.

Merkwaardig genoeg werden deze waarden niet opgehangen aan een groot verhaal. En daar zit mogelijk de crux. Het Westen is niet welvarend geworden door loopgraven en muren, maar door dialoog. Door onze verhalen samen te voegen tot een groter geheel. Onze vrije westerse samenleving is opgebouwd langs de weg van het steeds weer opnieuw uitvinden van het verhaal van hoop.

In een overgeïnformeerde wereld staan verkiezingen voor de deur. Laat onze leiders zich kwetsbaar opstellen en de moed hebben om geloofwaardige politiek te bedrijven. Smeed onze progressief linkse verworvenheden met onze klassieke gemeenschapswaarden samen tot een hoopvol perspectief. Een groter verhaal dat anderen niet uitsluit, maar hen inspireert mee te doen.

Dat heeft tijd nodig. Een transitie naar een nieuw perspectief gaat gepaard met een periode van 'niet weten'. Maar onze leiders zijn daar met de hulp van wetenschap, religie en kunst door de eeuwen heen altijd in geslaagd.

Dat kunnen we.

Theo van Stuijvenberg, manager en publicist Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden