Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Poetin kan zich geen betere medestander dan de orthodoxe kerk wensen

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Er zijn bij de oorlog in Oekraïne naar schatting 15.000 Russische soldaten omgekomen en 25.000 gewond geraakt of vermist. Om dat in perspectief te plaatsen: in Afghanistan vonden ook 15.000 Russische militairen de dood, maar dan over een periode van tien jaar.

Dat zijn ongelofelijke getallen. Van de naar schatting 150.000 militairen die aan deze ‘militaire operatie’ begonnen is bijna een kwart buiten gevecht gesteld.

Maar getallen zijn abstract. Poetin doet er alles aan om de slachtoffers buiten zicht te houden. Mobiele crematoria verbranden lichamen op het slagveld, kisten worden in het holst van de nacht afgevoerd.

Hier geen erewacht die gesneuvelden opwacht.

Daarom is het bijzonder dat The Moscow Times-verslaggever Kirill Ponomarev deze week gezicht kon geven aan de ongekende verliezen van het Russische leger.

Kirill woonde in zijn provinciestad Voronezj de begrafenis bij van naamgenoot Kirill Oljasjev. Een 21-jarige jongeman die als dienstplichtige het leger in moest en daar – bij gebrek aan perspectief in Voronezj – een contract tekende bij de 76de Luchtbrigade, beter bekend als de Pskov-paratroepers.

Zoals alle militairen moest Kirill zijn mobiele telefoon inleveren, maar op 26 februari – twee dagen na het begin van de oorlog – stuurde hij nog een kort briefje naar huis met ‘alles oké’.

Een dag later was hij dood. Zijn lichaam aan stukken gescheurd door een landmijn in een dorpje vlak bij de Oekraïense hoofdstad Kiev. Met Kirills dood werd ook meteen de mythe verscheurd dat het hier een operatie betrof om de Donbas te behoeden voor een Oekraïense inval. Poetin had het vanaf dag één op Kiev gemunt.

In het ‘Huis van Cultuur’ in Voronezj verzamelden zich in een typisch Sovjetzaaltje vijftig familieleden en vrienden. Over een zinken kist was de Russische vlag gedrapeerd.

De lokale priester Gennadi Zaridze, een imposante man in vol ornaat met een groot montuur en een lange, grijze baard, sprak de rouwenden toe.

De priester is nogal een plaatselijke bekendheid. Op zondagen staat de parkeerplaats voor zijn kerk vol met Maybachs en Rolls Roycen en spreekt hij de lokale elite toe. Bij een bezoek aan Voronezj ging Poetin op privé-audiëntie bij de priester.

Nu verheft de priester zijn stem tegen de doodgewone familieleden van Kirill.

“Kirill is gestorven als een strijder van Christus. Hij vocht tegen het kwaad. Tegen satanische krachten, Oekraïense nazi’s, gecreëerd door Amerikaanse corporaties.”

Het komt er met volle overtuiging uit. De lokale militaire commandant – ook ter plekke – doet er nog een schepje bovenop.

“We zeggen vaarwel tegen een bijzondere jongeman in een oorlog waarin we ons vaderland verdedigen tegen het kwaad dat onze voorouders niet konden afmaken in de Grote Patriottische Oorlog.” (Zoals Russen de Tweede Wereldoorlog noemen).

Priester Zaridze vroeg de familie zijn kruis te kussen – een gebaar dat ze vast troost gaf.

In Rusland is het gebruik de kist open te houden bij het afscheid, en daarom probeerden familieleden de deksel van de kist te halen. “Doe dat maar niet,” zei de priester. “Er is niets meer van Kirill over.”

Terwijl de paus en de Raad van Kerken oproepen om het Russische geweld ogenblikkelijk te stoppen, heeft de Russisch-orthodoxe Kerk – de belangrijkste maatschappelijke organisatie in Rusland – zich opgeworpen als een actieve cheerleader van de oorlog.

De huidige leider van de Russisch-orthodoxe Kerk is ook al een Kirill – Kirill van Moskou. Zijn grootouders zaten nog in Stalins strafkampen. Bij zijn verkiezing in 2009 stond patriarch Kirill bekend als gematigd. Als hoofd internationale betrekkingen sprak hij zich voor oecumenische betrekkingen uit en even overzag hij het bisdom in Den Haag en Nederland.

Net als bij Poetin is van die gematigdheid niets meer over.

“De eenheid van Rusland, Oekraïne en Belarus is geestelijk en door God gewild. De duivel is bezig aan deze eenheid te tornen,” aldus Kirill van Moskou, die werd gefotografeerd met een peperduur horloge om de pols. De persafdeling van de kerk stuurde even later een foto de wereld in waarin zijn Breguet van 30.000 euro was weggeretoucheerd.

Twee weken geleden ontving Kirill tijdens de mis Viktor Zolotov, naaste vriend en bodyguard van Poetin en het hoofd van diens Nationale Garde – zeg maar het privéleger van de president.

Zolotov klaagde dat de oorlog niet snel genoeg ging, waarop de patriarch hem een gewijd kruis gaf met de woorden ‘hiermee moet het lukken’.

De patriarch ziet de Oekraïense oorlog als een kruistocht tegen westerse decadentie, die zich opdringt aan gelovigen. “Weet je wat de toets is?” predikte hij een week in de oorlog. “Heel eenvoudig. Maar ook gruwelijk. Het is een homoparade… We weten dat mensen of landen die zich hiertegen verzetten van de wereld worden uitgesloten en als buitenaardse wezens worden behandeld.”

Door heel Rusland vinden nu begrafenissen plaats waar priesters keer op keer het narratief van de heilige oorlog tegen de Oekraïense nazi’s en het decadente Westen inpeperen bij de rouwende families. Zevenhonderd jaar orthodoxie is diep verankerd in de Russische ziel. Poetin kan zich geen betere medestander wensen.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden