Derk Sauer Beeld Artur Krynicki
Derk SauerBeeld Artur Krynicki

Poetin heeft zijn hand overspeeld – en hoopt nu nog een slaatje te slaan uit de spanning

PlusColumn

Derk Sauer

De temperatuur blijft oplopen rondom Oekraïne. De Britse geheime dienst was dit weekend een Russische couppoging op het spoor, de Amerikaanse ambassade in Kiev vroeg niet-essentieel personeel te evacueren terwijl Rusland aan de Belarussische grens met Oekraïne nog meer bataljons samentrok.

“Het lijkt wel alsof iedereen om oorlog smeekt,” verzuchtte The Moscow Times-hoofdredacteur Sam Shields, “met de westerse journalisten voorop.” Te midden van de steeds hogere toon is het lastig het hoofd koel te houden. Toch is daar alle reden voor. Poetin heeft de afgelopen weken zijn hand namelijk ernstig overspeeld.

‘Wat Poetin echt wil’ – de vraag die krantenkolommen beheerst — is met permissie vrij simpel te beantwoorden.

Poetin is een kind van de Koude Oorlog, toen de wereld heel overzichtelijk verdeeld was in politieke blokken.

Sinds Poetin in 2000 aan de macht kwam, voert hij een heel consequent beleid: het herstel van Rusland als wereldmacht met een sterk militair-industrieel complex en strikt monetair beleid.

Poetin is realist genoeg om te beseffen dat de klok niet kan worden teruggedraaid. Herstel van de Sovjet-Unie is een illusie. Maar met zijn Koude Oorlogbril op ontwikkelde hij een goedkoper alternatief: het creëren van bufferzones langs Ruslands grenzen.

Belarus, Donbas, de Krim, Moldavië, Transnistrië, Armenië, Zuid-Ossetië en Abchazië: allemaal door Rusland gecontroleerde nepstaatjes of gebieden waar Rusland indirect de dienst uitmaakt. Poetin kreeg er in de loop der jaren zo de smaak van te pakken dat hij zijn geopolitieke speelveld met succes uitbreidde naar Syrië, Libië en de Centraal Afrikaanse Republiek.

De wereld keek ernaar en liet de Russische president begaan.

Dichter bij huis wilde het met Kiev – vanuit Russisch perspectief de wieg van de Russische beschaving – alleen maar niet lukken.

Wat Poetin in de loop der jaren ook probeerde – het manipuleren van de gasprijs, hulp aan Kremlinvriendelijke oligarchen in Oekraïne, beïnvloeding van de verkiezingen, steun aan de corrupte president Janoekovitsj, moordaanslagen op anti-Russische activisten tot een nu jaren slepend militair conflict; het effect is steeds averechts. Met iedere stap versterkt Rusland juist de Oekraïense identiteit.

Poetins geduld met Oekraïne is op. En nu maakt hij, zoals veel autoritaire leiders voor hem, de kardinale fout zijn hand te overspelen. Al het wapengekletter en buitenissige eisen kunnen niet maskeren dat Poetin gegokt maar verloren heeft.

Dat komt niet zozeer door de dreigende sancties of harde taal van westerse diplomaten, maar door de dynamiek in Rusland en Oekraïne zelf. Anders dan tijdens de golf van enthousiasme rond de annexatie van de Krim, zit werkelijk niemand in Rusland te wachten op een oorlog met Oekraïne. En omgekeerd is de bereidheid van Oekraïners om hun land te verdedigen groter dan ooit.

Poetin is het momentum allang kwijt om met een verrassingsaanval orde op zaken te stellen.

Maar Poetin zou Poetin niet zijn als hij toch niet zijn voordeel zou halen uit de huidige spanning. Terwijl iedereen naar Kiev keek, steunde Moskou een coup in Kazachstan tegen de nog enigszins onafhankelijke Nazarbajevkliek – en haalde Poetin de banden met Kazachstan flink strakker aan. In Belarus lopen Russische militairen naar binnen alsof het land van hen is. Dictator Loekasjenko – die nog niet zo lang geleden de EU en Poetin sluw tegen elkaar uitspeelde – is gedegradeerd tot een dociel schoothondje. En westerse diplomaten hoor je even niet over persvrijheid en burgerrechten in Rusland zelf.

Zolang Poetin maar aan tafel kan bij Joe Biden en Europese leiders de deur platlopen in Moskou, vindt Poetin – bij wie het allemaal om ‘respect’ draait – het misschien allemaal wel prima zo.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden