Opinie

‘Platformbedrijven moeten zelf verantwoordelijkheid nemen’

Bij veel platformbedrijven lijkt de werknemer eerder een middel te zijn dan een persoon, signaleert Sem van Meurs. Volgens hem gloort er hoop in Scandinavië. 

Ook in de horeca hebben platforms hun intrede gedaan om het tekort aan personeel het hoofd te bieden. Beeld ANP

In een rapport dat vorige maand door het jongerenplatform van de SER is gepubliceerd worden de kansen en problemen voor Nederlandse jongeren anno 2019 geanalyseerd. Het rapport stelt onder andere de huidige vorm(en) van flexwerk ter discussie. Ik deel deze bezorgdheid over flexwerk.

Jongeren die voor bedrijven als Ubereats en Deliveroo werken, lijden onder de totale focus op winst en het afschuiven van verantwoor­delijkheden door deze platformbedrijven. In eerste instantie lijkt de deal die deze bedrijven hun werknemers voorleggen zo gek nog niet. Als jij hard je best doet en zo snel mogelijk zo veel mogelijk bestellingen of ritjes afwerkt, word je daarvoor beloond. Werknemers ver­dienen hun geld door opdrachten te voltooien en worden daarom als zzp’er bestempeld.

Maaltijdkubussen

Theoretisch kun je als zelfstandige bij een van deze platformbedrijven een stuk meer ­verdienen dan in een gelijksoortige functie in loondienst. De praktijk wijst echter anders uit. Werknemers genieten noch de hogere inkomsten die ondernemerschap kunnen bieden, noch de veiligheid van een vast contract.

Onder Amsterdamse studenten is dit flexwerk erg populair. Het Amsterdamse straatbeeld is gevuld met fietsende jongeren met maaltijd­kubussen op hun rug. In 2017 besloot Deliveroo om van alle werknemers in loondienst zzp’ers te maken. Dit had als gevolg dat werknemers voortaan niet langer verzekerd waren voor ongevallen, noch doorbetaald kregen bij ziekte en dat zij, als ze naast bestellingen grepen, een stuk minder of zelfs niets verdienden.

Een Amsterdamse student spande een rechtszaak aan, maar hij verloor deze David versus Goliath. In een gelijksoortige rechtszaak, aangespannen door FNV, bepaalde de rechter echter dat Deliveroo een schijnconstructie had gecreëerd en verplichtte het bedrijf werknemers in loondienst te nemen. Kennelijk vindt de rechter dat dit soort dienstverbanden vallen onder de noemer loondienst en dus de bijkomstige rechten en plichten behoeven. Het recht heeft gesproken en daarmee zijn de problemen rond flexwerk bij platforms dan toch opgelost? Was het maar zo simpel.

Horecapersoneel

Een andere plek waar de platforms hun intrede hebben gedaan is de horeca. In 2012 was 16 ­procent van de werkende studenten in dienst bij de horeca. Daarmee was de horeca de grootste werkgever voor studenten. De horeca is een interessante branche in de discussie over de rol van de platformeconomie. Er is al een poos een tekort aan werknemers in de horeca. Platforms kunnen helpen dat probleem op te lossen, door potentiële werknemers en werkgevers aan elkaar te binden.

Flexibiliteit is hier het sleutelwoord. Zelf kunnen bepalen wanneer je werkt en hoeveel uur per week is iets wat veel mensen aanspreekt en past goed in het hectische leven van de Amsterdamse student. In het rapport van de SER wordt de grotere vraag naar flexibel werk onder jongeren ook erkend. Bij de bestaande horecaplatforms zien we echter dezelfde problematiek als bij Deliveroo en Uber. Bij platforms als Temper is de freelancer een zzp’er, zonder de rechten die mensen met een contract genieten. Ook in de horeca nemen de platforms niet de verantwoordelijkheid voor de werkenden.

Voor de oplossing moeten we misschien kijken naar Scandinavië. Daar worden de rechten van werknemers nauwlettender beschermd. In Noorwegen heeft de overheid nulurencontracten voor langere dienstverbanden verboden en zich uitgesproken tegen zzp’ers in de horeca; werknemers moeten in loondienst en worden dus per wet beschermd.

Verantwoordelijkheid

Dat betekent echter niet dat werknemers al hun flexibiliteit kwijt zijn. Apps zoals het Deense Chabber bieden werknemers een contract en een flexibele werkweek. In Nederland denkt men bij flexwerk al snel aan lagere lonen en ­verminderde zekerheid, maar dat lijkt dus niet een noodzakelijke combinatie.

Is dit dan het volgende hoofdstuk in het maatschappelijke sprookjesboek Scandinavië? In ieder geval lijkt het alsof platformbedrijven daar wel verantwoordelijkheid nemen, al dan niet gedwongen. De platformeconomie is vaak onpersoonlijk en vluchtig. Bij bedrijven als Deliveroo en Uber lijkt de werknemer een ­middel te zijn en geen persoon.

Regels en normen

De overheid en de rechterlijke macht lijken de arbeidsconstructies die veel platformbedrijven hanteren af te keuren, maar het is niet alleen de rol van de overheid om er iets aan te doen. Juist bedrijven kunnen op kleinere schaal laten zien hoe het wel moet en zo de overheid de juiste weg op leiden. Zo kunnen zij helpen de regels en normen op de arbeidsmarkt te vernieuwen en te verbeteren.

Als meer platforms zoals Chabber de Neder­landse markt betreden, ontstaat er een reële mogelijkheid tot verandering. Platforms kunnen ondernemers in de horeca helpen het tekort aan werknemers op te lossen, maar zij moeten daarbij wel de zorg dragen voor die werknemers.

Sem van Meurs, student politicologie aan de UvA.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden