Marcel Levi. Beeld Artur Krynicki
Marcel Levi.Beeld Artur Krynicki

Pas op: geld lenen kost talent, schaf het leenstelsel nu af

PlusMarcel Levi

Marcel Levi

Inmiddels blijkt een ruime meerderheid in de Tweede Kamer haar verkiezingsbelofte na te willen komen om het leenstelsel voor studenten af te schaffen. Alleen de VVD is nog voorstander van krediet als vorm van studiefinanciering maar verder telde ik een driekwart meerderheid voor het afschaffen van studieleningen. De meeste partijen willen terug naar één of andere vorm van basisbeurs, maar het blijft nog afwachten hoe dit in een regeerakkoord concreet gaat worden.

Het hele idee om jonge mensen te laten lenen voor hun opleiding en vervolgens, nog voordat ze een cent hebben verdiend, op te zadelen met een significante schuld van gemiddeld 25.000 euro was vanaf het begin al bizar. De gezamenlijke groep lenende studenten heeft inmiddels een schuld van een dikke 11 miljard euro in de boeken staan. Iedereen toont zich voorstander van Nederland als kennisland waarin de samenleving en de economie profiteren van een brede, goed opgeleide beroepsbevolking, maar vervolgens laten we de groep die dit moet realiseren zelf de rekening betalen.

Het gemak waarmee wordt beweerd dat de afgestudeerde met een riant inkomen de schuld soepeltjes terug kan betalen, gaat volledig voorbij aan de realiteit. In landen waar studenten al decennia lenen, zoals de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, is inmiddels duidelijk dat de overgrote meerderheid niet in staat is die lening ooit terug te betalen. Maar er wel levenslang last van blijft houden.

Dat studenten vanwege de financiële implicaties langer bij hun ouders blijven wonen, is misschien nog tot daar aan toe. Veel erger is het als studenten uit financieel minder bedeelde gezinnen helemaal niet aan het hbo of een universitaire opleiding beginnen uit angst voor een grote schuld. Volgens een niet zo sterk onderzoek van het Centraal Planbureau valt dat mee, maar er zijn wel degelijk aanwijzingen dat de doorstroom naar hoger onderwijs lijdt onder het leensysteem. In tegenstelling tot wat bij de introductie werd beweerd, blijkt een studieschuld ook negatieve gevolgen te hebben voor belangrijke zaken later in het leven, zoals het verkrijgen van een hypotheek. Een andere plechtige (maar snel vergeten) belofte bij het vervangen van de beurzen door een lening was dat het vrijvallende geld zou worden gebruikt om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Daar is tot nu toe volgens de Rekenkamer niet veel van terechtgekomen.

Om dat alles te verzachten heeft de vorige regering allemaal ingewikkelde constructies in het leven geroepen, zoals een termijn van 35 jaar om de schuld terug te betalen of aflossing te beperken tot minimale bedragen per jaar. Wellicht is het beter om gewoon toe te geven dat het huidige systeem niet werkt en terug te keren naar een beproefde basisbeurs plus een inkomensafhankelijk beursstelsel.

Marcel Levi is voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daarvoor was hij ceo van University College London Hospitals en bestuursvoorzitter van het AMC. Lees al zijn columns hier terug.

Reageren? m.levi@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden