Opinie

‘Parkeer de angst voor vermaak, fictie stemt juist tot nadenken’

Volgens Linda Duits is de film Joker ten onrechte genoemd als inspiratiebron voor haat door incels en schietpartijen op school. Zij bepleit een nieuwe waardering van fictie. 

Joaquin Phoenix krijgt als Joker de schuld van veel narigheid. Beeld AP

De angst voor vermaak heeft een lange geschiedenis. In de jaren twintig werd de jeugd gevoelig geacht voor de seksualiserende werking van popmuziek, dertig jaar later zou de gewone kijker te kwetsbaar zijn voor televisie. Lang dacht men dat vrouwen hysterisch werden van romans. Fictie zou hun hoofd op hol brengen.

Deze zomer werden we gewaarschuwd voor een film als gevaar voor de volksgezondheid. Joker is het oorsprongsverhaal van het gelijknamige personage uit Batman. De kijker weet al dat de geflopte clown Arthur Fleck (Joaquin Phoenix) uiteindelijk superschurk The Joker wordt. De film vertelt hoe dat gaat.

In die ontstaansgeschiedenis hebben bepaalde mensen geen trek. In een veel gedeelde Facebookpost verwoordt ene Rachel Miller de bezwaren blijkbaar goed: ‘I don’t want to see a movie that idolizes the Joker when there are plenty of easily armed fuckboys who already think he has the right idea, without adding a tragic backstory to elicit sympathy’.

Die ‘makkelijk bewapende kutjongens’ zijn inderdaad een probleem. Zo schoot in 2012 een twintiger zeventig mensen neer in een bioscoop in Aurora, Colorado. Saillant detail: daar draaide The Dark Knight Rises, een Batman­vertelling. Nabestaanden hebben bedenkingen bij Joker. Ze verzoeken Warner Bros niet om de film te droppen, maar om opbrengsten te doneren aan de lobby voor wapenbeheersing.

Moordtochten

Dat is een mooi verzoek, anders dan het oproepen tot een boycot. Zonder Joker gezien te hebben vrezen mensen als Rachel Miller dat zogeheten incels in de film legitimatie vinden voor moordtochten. Deze afkorting van involuntary celibates is berucht sinds een incel in april 2018 in Toronto met een busje inreed op een massa. Incels vinden elkaar op online fora om hun haat voor vrouwen te delen. Daar ontvangen massamoordenaars aanmoediging.

Daders van schietpartijen op school vinden hun inspiratie niet in popcultuur als Heathers, de film uit 1989 waarin Christian Slater zijn klasgenoten doodschiet. In plaats daarvan pakken ze bijvoorbeeld de esthetiek en dialogen uit The Matrix, een progressieve film, voor sommigen zelfs een analogie voor gendertransitie. Alt-right gebruikt er elementen uit voor een tegengestelde politiek: redpillers zijn dan mannen die menen dat alleen zij de ware werkelijkheid kennen, waarin vrouwen de baas zijn.

Na het zien van Joker maak ik me geen zorgen dat kijkers hoofdrolspeler Phoenix gaan imiteren. Hooguit wordt zijn malle manier van rennen een meme op TikTok. De film is te letterlijk om als inspiratiebron te dienen voor schietgrage incels. Zulke mannen willen niet benoemd worden en dat is nu juist wat Joker doet. De film is een meeslepende verbeelding van gekte, maar geen verheerlijking van zijn onaantrekkelijke descent into darkness. De film is meer The Machinist dan Batman. Omstandigheden doen ertoe, toont Joker. Arthur Fleck wordt waanzinnig in een verloederde stad zonder voorzieningen, waar wapens eenvoudig te verkrijgen zijn.

Ongerustheid

Lang zijn we bang gemaakt voor vermaak, maar we vrezen het verkeerde. Fictie bevordert reflectie, op jezelf en op de wereld. Fictie laat je je inleven in anderen, en zorgt zo voor minder vaststaande waarden. Fictie opent je brein en stemt tot nadenken.

Mijn ongerustheid ligt elders, bijvoorbeeld bij het aanbevelingsalgoritme van YouTube dat kijkers steeds heftigere video-essays voorschotelt van misogyne, homofobe en racistische denkers. Op vergelijkbare wijze waarschuwden Yousef Gnaoui en Pepijn Lanen in hun podcast Yous & Yay voor een teveel aan non-fictie.

Yous: “Ik denk het heel gezond is, gewoon voor het mens zijn, om fictie te lezen en te kijken, en ook naar muziek te luisteren. Als je bijvoorbeeld de hele dag alleen maar podcasts luistert en je leest ook nog non-fictieboeken, dan krijg je te veel rationele informatie binnen.” Waarop Yay stelde: “Dan is het gewoon data die zich opstapelt en die je ook niet meer verwerkt tot bruikbare informatie.”

Noem me een oude lul, maar ik denk dat deze rappers gelijk hebben. Daarom moeten alle incels Joker zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden