Opinie

‘Overheid, toon lef en geef de buurt het voortouw’

De overheid kraakt, er vindt steeds meer centralisatie plaats en de top-downcultuur neemt toe, stellen Floor Ziegler en Teun Gautier. Het is tijd buurten het voortouw te geven bij oplossingen.

‘De wethouder kan een bijdrage leveren aan de oplossing, maar sommige dingen kunnen bewoners beter, sneller, efficiënter, met meer satisfactie en eigenaarschap.’Beeld Hollandse Hoogte / Mariette Carstens

Het systeem waarmee politici, ambtenaren en (deel-)raadsleden Amsterdam besturen krijgt bij 74 procent van hen veel kritiek, valt te lezen in recent onderzoek. Het Parool kopte 23 december: ‘Een vaag en liefdeloos compromis tussen verschillende politieke visies op democratisch bestuur.’ Het zijn zorgwekkende berichten.

Na de afschaffing van de stadsdelen is de bestuurlijke dynamiek in de stad sterk veranderd en kennelijk niet ten goede. De sterke centralisatie heeft de afstand tot de bewoner vergroot, maar ook de interne zeggenschap niet goed verdeeld. Er is een sterkere top-downcultuur ontstaan met de bijbehorende structuur.

De overheid heeft, ook in Amsterdam, juist haar zinnen gezet op democratisering en participatie. Zo is de Omgevingswet geënt op de gedachte dat burgers meer zeggenschap krijgen bij de inrichting van en besluitvorming over hun omgeving. De bovengenoemde ontwikkeling in Amsterdam lijkt juist tegengesteld aan dit streven.

Intussen zijn er twee belangrijke ontwikkelingen opgetreden. Onze overheid is overvraagd geraakt. De burger is klant geworden en de overheden zijn, door burgers en zichzelf, tot universele probleemeigenaar gemaakt. Een bestuurder is gekozen met de belofte om maatschappelijke thema’s op te lossen, maar voelt zich als probleem­eigenaar ook oplossingseigenaar en handelt als zodanig. Bij incidenten kijken we allemaal naar de overheid. Raadsleden stellen vragen, journalisten schrijven schande, de wethouder gooit een beleidsvraag over de ambtelijke schutting en ambtenaren zeggen geen nee. Ze zeggen ja, maar het systeem kraakt.

Morrende kiezers

De toeslagenaffaire, de corona- en klimaat­crisis, wachtlijsten en mislukte projecten getuigen van een vastlopende en krakende overheid. De teleurgestelde burger verliest vertrouwen en morrende kiezers zoeken hun heil elders. De overheid is op een punt gekomen dat ze haar beloften niet meer kan waarmaken omdat die beloften te groot zijn geworden en haar systemen te complex.

Door deze uitbesteding aan de overheid is bovendien veel zeggenschap ontnomen aan bewoners. De soep voor de zieke buurvrouw wordt door de sociaal opbouwwerker gebracht, de speeltuin ontworpen en gebouwd door de gemeente – na inspraak op het voorlopig ontwerp, dat wel. Daarmee is de mogelijkheid voor burgers om bij te dragen aan hun omgeving hen ontnomen. De zeggenschap over die omgeving is verschoven naar centrale beleidsafdelingen. Maar juist het bijdragen aan hun gemeenschap maakt dat mensen die gemeenschap ervaren en er onderdeel van zijn. Mensen worden gelukkig als ze iets kunnen doen, ervaren relevantie en eigenaarschap als ze een verschil kunnen maken en onmacht als ze dat niet kunnen.

Terwijl de overheid zich uitbreidde, is het vermogen en de wens van bewoners om dingen zelf te doen ook enorm gegroeid in de afgelopen vijftig jaar. We zijn veel hoger opgeleid, de maatschappelijke rol en invloed van vrouwen is enorm toegenomen en (klein-) kinderen van migranten zijn inmiddels krachtige deel­nemers aan het maatschappelijke domein.

Verduurzaming

Volgens ons zit het antwoord op de krakende overheid in het beter benutten van dit vermogen in de samenleving. Dat begint bij het los durven laten van het probleemeigenaarschap. Eenzaamheid is niet het probleem van de wethouder, maar van ons allemaal, van de buurt, van de buren. De wethouder kan een bijdrage leveren aan de oplossing, maar sommige dingen kunnen bewoners beter, sneller, efficiënter, met meer satisfactie en eigenaarschap.

In Amsterdam zijn tal van voorbeelden: Ru Paré in West, Angelo Bromet in Zuidoost, 02025 dat voorgaat in de verduurzaming. Het Moedernetwerk van Leila Badaou voor gezinnen met kinderen met beperkingen, buurtcoöperaties die seniorenwoningen ontwikkelen en vele anderen.

In onze ervaring is er beweging en goede wil, maar vaak loopt het stuk op een overheid die op haar manier en onder haar voorwaarden, methoden en systemen wil samenwerken met bewoners, zeker in Amsterdam. Verbetering begint bij de realisatie dat de overheid aan het eind van haar Latijn is en dat bewoners willen en kunnen helpen. Op tal van plekken gebeurt dat al. Daartoe is een herontwerp van de bestuurlijke structuur en cultuur nodig. Niet: ‘Wat moeten wij voor u doen?’ maar ‘Kunnen jullie ons helpen?’

Dat proces schuurt en wringt soms maar het kan, het moet en het is geweldig als het lukt; dat maken we vaak mee in de kleine, lokale gemeenschappen waar leef- en systeemwereld gelijkwaardig samenwerken.

Floor Ziegler is cultureel ondernemer, coach en oprichter van de Stad­makerscoöperatie, een netwerk van meer dan 1000 maatschappelijk initiatiefnemers.Beeld -
Teun Gautier is uitgever, spreker, adviseur en initiatiefnemer in de mediasector, oprichter van de Stad­makerscoöperatie.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden