Opinie

Opinie: ‘Zorgelijk dat burgemeesters meegaan in het verzet tegen de centrale overheid’

Nederland begint zich steeds meer te verzetten tegen de autoriteiten. Niet alleen is dat zorgelijk, het is een teken dat de overheid haar geloofwaardigheid ondergraaft, meent John Jansen van Galen.

John Jansen Van Galen
Winkels en horecagelegenheden in Valkenburg openden vorige week vrijdag de deuren, met toestemming van burgemeester Daan Prevoo. Beeld ANP
Winkels en horecagelegenheden in Valkenburg openden vorige week vrijdag de deuren, met toestemming van burgemeester Daan Prevoo.Beeld ANP

Wij beleven een volksopstand tegen het gezag en het zorgelijke is dat gezagsdragers daarin zelf fier vooropgaan: eigen meester, niemands knecht! Amsterdam geldt vanouds als een rebelse stad; de burgemeester liet eerder al diverse malen blijken een eigen koers te varen. Maar het is wel in strijd met de manier waarop wij met elkaar afspraken hoe onze samenleving bestuurd moet worden: protesteren is toegestaan, eigenrichting niet.

Echter, ook in contreien die tot voor kort als gezagsgetrouw golden, gooit men massaal de kont tegen de krib, daarbij in de rug gedekt door de lokale autoriteiten. In Ermelo, het hart van de Biblebelt, gingen de cafés afgelopen zaterdag in strijd met de richtlijnen open. De gemeente Oude IJsselstreek, in het hart van de Achterhoek, besloot de richtlijnen van hogerhand aan haar laars te lappen. En in het diepe Zuiden ging van de terrassen een luid applaus op toen de burgemeester van Valkenburg, Daan Prevoo, langsliep, zo te zien trots als een pauw dat hij de horeca op eigen houtje verlof gaf weer gasten te ontvangen.

Eigenwijs en niet volgzaam

We kunnen dat allemaal hartverwarmend vinden en behorend bij onze eigengereide volksaard. Ooit sprak ik een toeristengids in Sanaa, de hoofdstad van Jemen. Als zij een groep Italianen of Duitsers rondleidde en na een halfuur omkeek, zag zij hen nog allemaal volgen. Maar met groepen Nederlanders zag zij al na een kwartier al niemand meer achter zich: iedereen was zijn eigen weg gegaan. Zo zijn wij, eigenwijs en niet volgzaam.

Er wordt zelfs in verheven termen over gesproken: het zou gaan om ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’, wat doet denken aan iconen als Mahatma Gandhi en Martin Luther King. Maar in werkelijkheid verwijst niemand van de corona-saboteurs naar hooggestemde idealen. Ze zijn ‘gewoon klaar met corona’, ‘snakken’ ernaar om weer uit hun bol te gaan, hebben het ‘helemaal gehad’.

Enorm probleem

Dat heet tegenwoordig ‘gebrek aan draagvlak’ en stelt de overheid voor een enorm probleem. Ze kan er niet meer van uitgaan dat de regels die zij stelt nagevolgd zullen worden. En ze maakt dat probleem zelf erger door telkens richtlijnen uit te vaardigen, waarvan de naleving niet gecontroleerd kan worden, zodat ook bestraffing van overtredingen achterwege zal blijven. Welke enorme politiemacht zou in staat zijn na te gaan of u inderdaad slechts hooguit twee gasten in uw huis ontvangt, en zo niet: een bekeuring uitschrijft?

Door zulke onnavolgbare, niet te handhaven regels te stellen, ondergraaft de overheid zelf de geloofwaardigheid van haar beleid. Het navolgen van die regels is niet langer vanzelfsprekend, maar een soort keuzemenu, waaruit de burger kan kiezen wat hem goeddunkt. Het bevoegd gezag kan hooguit een beroep doen op onze bereidwilligheid om het gewenste gedrag te vertonen en dat gebeurde dan ook in al die persconferenties aan de lopende band.

Sabotage

Doet aan de ene kant de centrale overheid er dus alles aan om haar gezag te verspelen, het is nog een stap verder naar de anarchie als de lagere overheden vervolgens voorgaan in sabotage van het beleid. Dat is bovendien niet ongevaarlijk, want het ondergraaft de stilzwijgende overeenstemming tussen overheid en burger waarop onze samenleving is gebaseerd.

Dat ‘sociaal contract’ houdt in dat wij ons houden aan de wetten die op democratische wijze uitgevaardigd worden. We kunnen er tegen protesteren maar ze niet negeren of dwarsbomen. Voor wie er gewetensbezwaren tegen heeft wordt doorgaans een uitzondering geschapen, zoals bij de militaire dienstplicht en de verplichte verzekering tegen wettelijke aansprakelijkheid het geval was. Maar het heft in eigen hand nemen is strijdig met de grondslag van onze samenleving. In uiterste nood kunnen wij de boven ons gestelden verjagen, maar dat is toch alleen toegestaan indien er sprake is van ‘tirannie’ – en zover is het nog lang niet, al willen veel corona-activisten ons anders doen geloven.

Ik zou dus willen dat bestuurders (van Halsema tot Prevoo) langer nadenken voordat zij de burgers voorgaan in het verzet tegen het wettig gezag. Ze doen dat ongetwijfeld om het draagvlak van hun bestuur te behouden of te versterken, maar het risico is dat ze daarmee het draagvlak onder de democratie ondermijnen.

John Jansen van Galen, journalist en publicist. Beeld ANP Kippa
John Jansen van Galen, journalist en publicist.Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden