null

Opinie

Opinie: ‘Zorg nu eindelijk dat leraren hun werk goed kunnen doen’

Beeld ANP

Aan de fundamentele oorzaak van het dalende onderwijsniveau, het kwantitatieve en kwalitatieve lerarentekort, is weinig gedaan. In een manifest stelt het RED-Team Onderwijs tien maatregelen voor waarmee het kabinet de basis op orde kan brengen.

RED-Team Onderwijs

Kinderen leren in het basis- en voortgezet onderwijs steeds minder. Of het nu om rekenen, lezen, schrijven, kennis van de ons omringende wereld of de inrichting van onze samenleving gaat: uit alle onderzoeken blijkt een dalend kennis- en vaardigheidsniveau. Misschien het schokkendste voorbeeld is de toename van het aantal 15-jarigen in Nederland dat slecht leest: tussen 2003 en 2018 steeg dit van 11 naar 24 procent.

Uit vergelijkend onderzoek blijkt eveneens dat Nederlandse leerlingen in het middelbaar onderwijs weinig plezier hebben in leren en zich moeilijk kunnen zetten tot presteren. Het inkomen en opleidingsniveau van ouders bepalen in deze omstandigheden in toenemende mate het schoolsucces. Kortom: er is sprake van een onderwijscrisis die de fundamenten van onze democratische samenleving en hoogwaardige kenniseconomie aantast.

Het RED-Team Onderwijs, opgericht in februari 2021, heeft het initiatief genomen een onderwijsmanifest op te stellen met als doel de bewindvoerders en beleidsmakers een programma te bieden waarmee zij het basis- en voortgezet onderwijs weer op orde kunnen brengen. Hoewel dit ook is opgenomen in het coalitieakkoord, blijft het gissen naar het grote plan van het kabinet om de basis in het onderwijs op orde te krijgen.

Alle seinen op rood

De onderwijscrisis wordt versterkt door het lerarentekort, zowel kwantitatief als kwalitatief. In het basisonderwijs is het geschatte tekort in 2026 ongeveer 9100 fte leraren en 1100 fte schoolleiders. In het voortgezet onderwijs gaat het om 2600 fte leraren, waarbij het percentage academisch opgeleide docenten jaar na jaar afneemt.

Pijnlijk is het groot aantal nieuwe leraren dat het onderwijs al na een paar jaar voor gezien houdt. Hoge werkdruk, slechte of ontbrekende begeleiding, weinig professionele ruimte en matige beloning maken het beroep onaantrekkelijk. Volgens het CBS heeft één op de vijf medewerkers in het onderwijs een burn-out: het hoogste percentage van alle beroepsgroepen.

Kortom, alle seinen staan op rood, maar dat is geen nieuws. In 2007 sloeg Alexander Rinnooy Kan al alarm in zijn advies LeerKracht! Vijftien jaar later zijn politiek en onderwijsbestuurders er nog steeds niet in geslaagd het lerarenprobleem op te lossen en het onderwijs op niveau te brengen. Integendeel, de problemen zijn groter dan ooit.

Geen centrale regie

Uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van leraren en van hun lessen het grootste verschil maken. Waarom krijgen leraren niet de ondersteuning, tijd en ruimte om met hun lessen de kwaliteit te leveren waar alle leerlingen recht op hebben? Waarom staan de beheers- en bestuurslagen niet in dienst van het primaire proces?

Het nieuwe regeerakkoord bevat weliswaar een aantal goede ideeën, maar heeft weinig oog voor de uitvoering. Door het ontbreken van een centrale regie verwateren ideeën in overlegcircuits. Circuits die zo complex zijn dat niemand zich meer verantwoordelijk voelt voor de ontstane malaise. Vele miljarden zijn hierdoor verloren gegaan en gaan nog steeds verloren.

Fundamentele maatregelen

Er zijn fundamentele maatregelen nodig om de basis op orde te brengen. Het manifest van het RED-Team Onderwijs wil met onderstaande adviezen de nieuwe ministers behoeden voor nog meer dwalingen en wanbestuur.

1. Verhoog de kwaliteit van het onderwijs. Focus meer op kerntaken en benut de kennis die we hebben over goed onderwijs.

2. Verhoog de kwaliteit van leraren en hun opleidingen. Formuleer beroepsstandaarden en stel strengere eisen.

3. Maak lerarenopleidingen aantrekkelijk. Bied studenten van lerarenopleidingen een salaris.

4. Maak lesgeven aantrekkelijk. Bepaal een maximale lestaak en groepsgrootte en beperk administratieve rompslomp.

5. Verhoog de kwaliteit van schoolleiders en hun opleidingen.

6. Voer centrale regie om het lerarentekort terug te dringen. Vorm een taskforce, monitor de tekorten en geef extra aandacht aan de arme wijken.

7. Faciliteer een krachtige beroepsorganisatie van leraren.

8. Herstructureer de onderwijssalarissen. Laat vakbonden rechtstreeks met de minister onderhandelen over loonsverhogingen.

9. Voer een bureaucratietoets in. Check daarmee of er voldoende middelen bij het primaire proces terechtkomen.

10. Luister naar leraren.

Dit zijn de tien hoofdpunten van het programma waarmee volgens het RED-Team Onderwijs de onderwijscrisis kan worden gekeerd. We roepen ministers, politici en bestuurders op om de problemen nu eens grondig aan te pakken en niet langer door te sukkelen op de wegen die ons in de afgelopen twintig jaar steeds verder in de problemen hebben gebracht. Breng het onderwijs op het niveau dat hoort bij een welvarend land als Nederland. Onze kinderen hebben het nodig.

Sarah Bergsen (schoolleider basisonderwijs), Anna Bosman (hoogleraar pedagogiek en lerarenopleider), Sezgin Cihangir (directeur Nederlands Mathematisch Instituut), Jan Drentje (schoolleider, leraar), Ton van Haperen (docent voortgezet onderwijs, lerarenopleider), Paul Kirschner (emeritus hoogleraar onderwijspsychologie), Jaap Scheerens (emeritus hoogleraar onderwijsorganisatie en -management), Gert Verbrugghen (docent vmbo) en Theo Witte (vakdidacticus en lerarenopleider).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden