Opinie

Opinie: ‘We houden vast aan een ten dode opgeschreven samenleving’

Toegangsbewijzen en QR-codes maken een steeds groter deel uit van het terugdrijven van het coronavirus. Niet alleen is dat onwenselijk om privacyredenen, stelt Sophie van der Stap. Om het virus te beteugelen hebben we meer nodig dan alleen symptoombestrijding.

Bij Bar Blend worden bezoekers gecontroleerd. Beeld Jakob van Vliet
Bij Bar Blend worden bezoekers gecontroleerd.Beeld Jakob van Vliet

In het huidige surveillanceklimaat herinner ik mij een gesprek met een tech-investeerder in San Francisco, pré-corona. Hij had net geïnvesteerd in een nieuwe medische techniek die het via een chip mogelijk maakt ziektekiemen preventief op te sporen: in de toekomst zou niemand meer ziek hoeven worden. Maar ook: omwille van onze gezondheid zouden we uiteindelijk allemaal zwichten voor een technologie, een fusie tussen biotechnologie en informatietechnologie, waar we onze privacy beetje bij beetje voor inleveren. Het verhaal sloot naadloos aan op de boeken van Yuval Harari waarin hij toekomstscenario schetst met minder geweld en meer veiligheid, in een duivelse ruil voor onze vrijheid.

Dat lijkt nu bewaarheid te worden. Het is naïef te denken dat we technologie kunnen remmen met ethische waarden en helaas is China daar niet meer het enige voorbeeld van. Op een paar mensen na geeft iedereen zich over aan de QR-code, waarmee al onze bewegingen worden geregistreerd en bijgehouden. Niet veel anders dan je smartphone, maar die kun je nog op vliegtuigstand zetten of thuis laten. Daarbij is er nu een lijst van mensen die zich hier stilletjes tegen verzetten: zij die de coronacheckapp niet hebben gedownload en zij die zich in het Testen Voor Toegangsegment bevinden.

In een vrije samenleving waar elke mening er mag zijn en dus ook die van deze groepen, zou dit wellicht niet zo zorgwekkend zijn. Maar in de huidige samenleving waarin de minderheid steeds meer uitgesloten wordt door de meerderheid, is het dat wel.

Stelselmatig verguisd

Het publieke debat rondom het vaccin is opvallend eenzijdig geworden voor een maatschappij die aan andere discussietafels pronkt met haar vrijheidsdenken. Vandaag is iedereen die (nog) geen vaccin wil en daarbij op eigen oordeel en immuunsysteem vertrouwt, een egoïst en – volgens sommige blatende columnisten – zelfs een narcist. De ongevaccineerden worden stelselmatig verguisd in de media in plaats van gehoord, ondanks alle onzekerheden die nog aan het vaccin hangen. Op tv worden ze zelfs op drie meter afstand gezet, ook na het tonen van een negatief resultaat van een coronatest.

Er zijn landen waar je zonder QR niet meer toegelaten wordt tot supermarkt of werkvloer. In de Tweede Kamer wordt op dit moment over dergelijke beperkingen gediscussieerd (2G). Toch is het nog maar een paar jaar geleden dat we massaal steun betuigden voor Edward Snowden, de held die zijn vrijheid voor de onze opgaf. Mijn gedachten gaan regelmatig naar hem uit: hij heeft gevochten voor een vrijheid die wij zonder al te veel verzet opgeven of misschien nooit gekoesterd hebben.

Ik hecht wél aan deze vrijheid en maak me zorgen om de oprukkende surveillancemaatschappij. Eenmaal een geaccepteerd gegeven, vrees ik dat een QR-code niet zomaar terug te dringen is.

Ongezonde lijven

Waar ik me ook zorgen over maak is het gebrek aan beleid wat betreft onze gezondheid. We leven in een samenleving waarin ongezonde voedselsectoren al jaren worden gesubsidieerd. Onze met pesticide volgespoten monocultuur, de machtige suikerlobby en de bio-industrie zijn er de directe gevolgen van.

De meeste lijven die in het ziekenhuis terecht komen zijn – naast die van de groep met onderliggend lijden – ongezond. Waarom voelt het, ondanks de bespottelijkheid ervan, dan toch als een taboe om dit aan de orde te stellen? Waarom kost een onbespoten broccoli in onze samenleving meer dan een pak suiker en betaal je voor een plofkip maar een paar euro? Hoezo bestaat er überhaupt een plofkip?

Ik mis het échte debat over de uitdagingen waar we voor staan en ik vind de toon nu al tomeloos ouderwets. Waarom wordt er niet gesproken over het échte probleem van een totaal kapotgemaakte leefomgeving waar dit virus in heeft kunnen woekeren? Deze pandemie biedt ons een kans ons te buigen over een ander milieu- en gezondheidsbeleid zodat we als mensheid kunnen overleven.

Ik vind het daarom moeilijk het vaccin niet te zien als een wanhopige poging tot symptoombestrijding van een ziekte die we zelf hebben gecreëerd, enerzijds door de massale vernietiging van onze leefomgeving en anderzijds door alle troep waar we onze lichamen dagelijks mee vol stoppen. Het huidige vaccin wordt als een heilige graal beschouwd, hoewel het slechts een matig antwoord is gebleken op het in stand houden van een levenswijze die ons – further down the road , but not so much further – toch wel de das om doet.

Solidariteit

De problemen van vandaag zijn zo complex dat ze om veel meer vragen dan uitsluiting van een paar procent van de samenleving. Een gemiste kans vind ik het dat we niet allemaal, als één groep, gemotiveerd worden om met het oog op de huidige besmettingscijfers thuis-testjes – zonder QR-code – te doen voordat we ons naar een restaurant of evenement bewegen. Zo kan de tweedeling die nu aan het ontstaan is tussen gevaccineerden en ongevaccineerden – misschien moet ik inmiddels zeggen: tussen de groep met en de groep zonder QR-code – kleiner worden en toon je solidariteit met iedereen, dus ook met diegenen die Edward Snowden nog niet vergeten zijn.

De pandemie vraagt niet om symptoombestrijding, maar om een rigoreuze aanpak van de kiem van het probleem, een totaal andere politieke koers, dat met al het geld dat aan het vaccin en onze nieuwe surveillancemaatschappij is uitgegeven al ten dele opgelost had kunnen zijn. Het échte probleem is dat we niet willen veranderen. We willen onze manier van leven niet loslaten. We houden vast aan een al ten dode opgeschreven samenleving.

Sophie van der Stap. Beeld Herman van Heusden
Sophie van der Stap.Beeld Herman van Heusden
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden