null

Opinie

Opinie: ‘Wat is seksueel consent? Begin bij de vragen: ‘Mag ik’ en ‘Wil jij’?

Beeld Getty Images/Westend61

Binnenkort wordt de Wet seksuele misdrijven geüpdatet en zal ‘consent’ daarin worden opgenomen. Dat is van groot belang, vindt psychiater en seksuoloog Bas Frelier, maar dan moeten we wel beter met de jeugd bespreken wat consent daadwerkelijk inhoudt.

Bas Frelier

De vernieuwde Wet seksuele misdrijven, die waarschijnlijk over twee jaar ingaat, stelt seksueel consent centraal. Iemand kan door de wet als dader worden aangemerkt als ‘er ernstige reden was om te vermoeden’ dat de ander niet instemde. In de huidige wet is dwang (fysiek of mentaal) nog een vereiste voor een veroordeling.

Hoewel er vorderingen zijn gemaakt op gebied van seksuele voorlichting, zoals meer sekspositieve boodschappen in plaats van slechts waarschuwingen voor ongewenste zwangerschap en soa’s, leren potentiële slachtoffers reactief te handelen: ‘ja is ja en nee is nee’. Maar leren zij ook hoe om te gaan met hun seksuele verlangens?

Volgens onderzoek in Nature nam het gebruik van internetpornografie – de verbeelding van mannelijke seksuele fantasie, vaak vrouwonvriendelijk, racistisch en ruw gerepresenteerd – significant toe gedurende de coronalockdowns. Jongeren voeden zich met de niet-consensuele boodschap van dit medium: ‘neem zonder te vragen’.

Wat is consent precies?

Het is van groot belang dat in het onderwijs meer aandacht komt voor wat consent daadwerkelijk is en hoe je dat bereikt en dat het ook in de nieuwe wetgeving helder wordt gedefinieerd. Willens en wetens over (seksuele) grenzen van anderen gaan moet worden bestraft. Geen twijfel. De kern van consent, het uitspreken van je verlangen, is echter bij velen onbekend.

Om seksueel ongewenst gedrag te stoppen zouden diegenen die seks verlangen, zich op de juiste manier moeten (leren) uitspreken en het verkregen antwoord (leren) aanvaarden. Seksueel consent creëert veiligheid, nodig om de eigen seksualiteit te exploreren. De vraag blijft echter hoe je ervoor kunt zorgen dat de seks goed verloopt. Hoe bereiken we consent?

Voorwaarden voor seksueel consent zijn bijvoorbeeld: de partners gaan akkoord en voelen zich er prettig bij (wederzijdse toestemming); er is geen sprake van beloning, manipulatie, druk of dwang (vrijwilligheid); zij zijn gelijkwaardig qua leeftijd, intelligentie, macht en volwassenheid en het gedrag is typisch en aanvaardbaar voor de ontwikkelingsfase (ontwikkelings- of functioneringsniveau). Daarnaast houdt het (seksuele) gedrag rekening met de omgeving en stoort/choqueert het niemand (context) en veroorzaakt het bij niemand fysieke, emotionele of psychische schade (impact). Iedereen neemt enthousiast deel aan de seksuele interactie en er is geen of gematigd alcohol- en/of drugs­gebruik in het spel (helder bewustzijn). Beneveling kan drempels namelijk te veel verlagen, waardoor spijt en schaamte achteraf kunnen ontstaan.

Wanneer je ‘ja’ hoort van je partner, maar het lichaam van hem of haar staat op ‘nee’, doordat het bijvoorbeeld verstijfd is door angst of onzekerheid, dan is er geen sprake van consent. Een opgewonden lichaam is nodig voor seks, maar betekent niet meteen consent: wanneer een vrouw vochtig is of een man een erectie heeft, wil dit niet meteen zeggen dat de persoon ook zin heeft in seks. Uit onderzoek blijkt dat een ­lichaam tekenen van opwinding kan vertonen, zelfs bij een verkrachting.

Mag ik en wil jij?

Consent is een alledaagse overeenkomst tussen jezelf en een ander. Een arbeidscontract en een hypotheek zijn gebaseerd op consent. De kern van de overeenkomst is: wie onderneemt de ­actie (wie doet het) en voor wie is het een cadeau? Stel, ik wil iets doen om mijzelf te bevoordelen. Als ik hierbij (iets van) de ander nodig heb, dan begint mijn vraag met: ‘Mag ik?’ Zoals: ‘Mag ik jouw lasagne proeven?’, ‘mag ik je fiets lenen?’ Ik doe iets bij/met de ander voor mijzelf.

Wanneer ik wil dat de ander iets doet voor mij, dan begin ik met: ‘Wil jij?’ ‘Wil jij mijn rug masseren?’, ‘wil jij koken vanavond?’ In haar boek The Art Of Receiving And Giving beschrijft Betty Martin dit in haar ‘Wheel of ­consent’. Bij seks spelen de ‘mag ik’- en ‘wil jij’- vragen een sleutelrol, maar het vooroordeel heerst dat seks ‘spontaan’ moet gaan en dat je ‘aanvoelt wat de ander nodig heeft’. Gezien de schrikbarende aantallen slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag blijkt dit niet het geval.

‘Mag ik je een dickpic sturen?’ impliceert ­genot, een ‘cadeautje’ voor de verzender. ‘Wil jij een dickpic ontvangen?’ impliceert ­genot voor de ontvanger. Zonder het stellen van deze vragen belandt de verzender buiten het consentdomein en binnen het domein van de heersers, binnendringers, overtreders en ego­trippers. De ontvanger moet in de gelegenheid worden gesteld om ‘nee, dank je’, ‘nee, tenzij’, ‘ja, mits’ of ‘ja, graag’ te antwoorden.

De verantwoordelijkheid wordt nu eens bij de daders gelegd (‘zij moeten stoppen met hun grenzeloze gedrag’), dan weer bij de slacht­offers (‘zij moeten beter leren nee te zeggen’). Consent begint echter bij diegene die iets wil van een ander. De steller van de ‘mag ik’- en ‘wil jij’-vragen stelt zich kwetsbaar op, een ­verlangen kan immers onbeantwoord blijven. ­Vragen om te krijgen waarnaar we verlangen, is moeilijk geworden voor volwassenen. Wat wil ik, wat vind ik echt lekker en durf ik hierom te vragen? Consensuele seks geeft alle deelnemers de kans te genieten.

Jouw grenzen, jouw plezier

De ‘mag ik’- en ‘wil jij’-vragen zouden verplicht moeten worden gesteld in wetgeving, seksuele voorlichting en (internet)pornografie. We kunnen leren van de BDSM-scene, waar consent is verankerd in de omgangsvormen. De ‘macht’ is daar in handen van de onderdanige partij. Die bepaalt de expliciete grenzen van het speelveld, waarbinnen de andere partij mag domineren.

Consent slaagt wanneer mensen naar hun ­lichaam luisteren, weten dat zij op hun gevoel kunnen en mogen vertrouwen, zich hierover (durven) uitspreken en zich hierin erkend en gewaardeerd voelen. Consent verleen je niet en verkrijg je evenmin. Consent bereik je. Samen. En consent kan altijd weer worden ingetrokken of bijgesteld.

Goede seks draait om verlangens en is onderling finetunen. Pas dan kan seks een bevrijdende ervaring zijn, geen performance of prestatie. Wie het onderscheid kan maken tussen wat je bereid bent te doen voor een ander en wat je werkelijk zelf wilt, is beter in staat grenzen af te bakenen en te genieten van seks.

Seks is een grensverleggende, taboedoor­brekende en plezierige bezigheid. Jouw ­grenzen, jouw taboes, jouw plezier. Wanneer ­iemand jouw grenzen tracht te verleggen, is consent noodzakelijk. Zonder consent is het seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Bas Frelier werkt als psychiater/seksuoloog bij De Waag, centrum voor ambulante forensische geestelijke gezondheidszorg in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in de behandeling van daders van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hij schrijft op eigen titel.  Beeld -
Bas Frelier werkt als psychiater/seksuoloog bij De Waag, centrum voor ambulante forensische geestelijke gezondheidszorg in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in de behandeling van daders van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hij schrijft op eigen titel.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden