Opinie

Opinie: ‘Waarom werken we nog steeds zo hard?’

We werken nu ruim een jaar vanuit huis. De een trekt het goed, de ander vindt het moeilijk. Jens Kimmel vraagt zich af wat het betekent voor onze toekomst. Gaan we meer of minder werken?

Veel Nederlanders verruilden het afgelopen jaar de officiële werkplek voor het thuiskantoor.  Beeld Joris Van Gennip
Veel Nederlanders verruilden het afgelopen jaar de officiële werkplek voor het thuiskantoor.Beeld Joris Van Gennip

De wekker wat later zetten, tussen het werk door even naar buiten en lunchen met het gezin: er lijken ook voordelen te kleven aan de nadelige corona-effecten op werk en het sociale leven. Voordelen die wijzen op een gezonde balans tussen werk en vrije tijd en een stressarm en zinvol leven.

Veel Nederlanders verruilden het afgelopen jaar de officiële werkplek voor het thuiskantoor. Dat zorgde, met de andere coronamaatregelen, voor minder sociale contacten en meer eenzaamheid. Maar ook voor meer ruimte om flexibeler met tijd om te gaan en de dag anders in te delen dan op het werk, wat de (mentale) gezondheid juist kan verbeteren. Met het einde van de pandemie in zicht, lijkt nu het uitgelezen moment om ons af te vragen waarom we eigenlijk nog zo hard werken.

Bullshitbanen

Grote denkers, zoals de economen John Maynard Keynes en Karl Marx, stelden die vraag ook al en stelden zich korte werkweken voor, soms van maar vijftien uur. Tijdens hun levens werd de toegestane werktijd al verkort, van maximaal twaalf uur per dag aan het begin van de negentiende eeuw, tot veertig uur per week in het interbellum. Toch is die veertigurige werkweek nog steeds springlevend. Waarom heeft de lijn die de economen voorspelden zich niet doorgezet?

Keynes dacht dat een grotere arbeidsproductiviteit zou leiden tot een grotere beloning, die er weer voor zou zorgen dat mensen met minder werk zouden kunnen rondkomen. Sinds Keynes dit schreef is de arbeidsproductiviteit door de wetenschap en de toepassing van technologie inderdaad enorm toegenomen, maar de beloningen niet. Veel mensen blijven daarom veel uren werken, simpelweg om rond te komen. Toch is dat maar een deel van het antwoord op de vraag waarom we nog zo hard werken.

Antropoloog Marten Boekelo is pleitbezorger van een kortere werkweek. Hij zegt dat er grofweg twee groepen zijn: mensen die veel werken om rond te komen, en mensen die veel werken om andere dan materiële redenen, zoals erkenning, identiteit en sociale connecties. Vergeleken met een land als de Verenigde Staten, is de eerste groep in Nederland relatief klein, maar zeker aanwezig.

In zijn boek Bullshit Jobs: A Theory, schrijft antropoloog David Graeber over mensen uit de tweede – relatief goed verdienende – groep. Volgens Graeber blijven zij hard werken omdat het werk geassocieerd wordt met zelfwaarde, ook wanneer het werk maar weinig voldoening of zingeving biedt en soms zelfs leidt tot psychische klachten als stress, of erger, burn-outs en depressies. In Nederland is de groep mensen die zulke klachten ervaart groot: TNO noemde stress ‘beroepsziekte nummer één’ en telde meer dan een miljoen mensen met een risico op een burn-out.

Emancipatie

Hoewel Nederland vergeleken met andere Europese landen veel parttimers – voornamelijk vrouwen – heeft, is de norm nog steeds een veertigurige werkweek. Een grote meerderheid van de werkende Nederlanders werkt volgens het CBS tussen de 35 en 41 uur per week. Ruim vijftien procent, zo’n 1,4 miljoen mensen, doet dat zelfs meer dan 41 uur.

Werk is voor sommigen een beetje té belangrijk geworden. Vrije tijd is essentieel, omdat het iets biedt dat niet elke baan kan geven: zingeving en ruimte om je interesses en creativiteit te verkennen. Een korte werkweek zou volgens antropoloog Boekelo dan ook onderdeel zijn van ‘een meerdimensionaal bestaan’, waarin je zingeving en ontplooiing niet alleen in je werk zoekt, maar haalt uit een waaier van tijdsbestedingen, zoals familie, vrienden, hobby’s, het buitenleven en maatschappelijk werk.

Emancipatie is een term die we meestal associëren met méér werk. Vrouwenemancipatie op de arbeidsmarkt heeft ervoor gezorgd dat we opgeteld meer werken, omdat mannen geen stapje terug hebben gedaan toen vrouwen meer gingen werken. Maar we kunnen het concept emancipatie ook andersom laten werken: van emancipatie náár werk naar emancipatie ván werk.

Mazzucato

Dat een kortere werkweek niet alleen goed is voor de mens, maar ook voor de werkgever, bewees Microsoft Japan in 2019 met een experiment. Een maand lang kregen de werknemers alle vrijdagen vrij terwijl hun salaris hetzelfde bleef. Het resultaat was veelzeggend: de productiviteit schoot omhoog en de mensen werden gelukkiger van meer vrije tijd, die ze zelf konden besteden.

Onderzoeken van TNO ondersteunen de positieve geluiden over thuiswerken. Meer ruimte voor familie, vrienden, bewegen, slapen en ontspannen. En, zoals ook Microsoft constateerde, zijn we thuis productiever dan op het werk. Maar wat verraste: over de hele linie werken mensen thuis juist meer uren. En dat terwijl we volgens economen Marx, Keynes en recentelijk Mariana Mazzucato juist een volgende stap moeten maken in onze historische reis naar minder werk en een zinvol en stressarm bestaan.

In een interview in Vrij Nederland zegt Mazzucato dat het weekend ooit een ambitieus en omstreden voorstel was, maar dat dergelijke voorstellen er tegenwoordig niet meer zijn, terwijl ze wel hard nodig zijn voor een gezondere samenleving.

Dus: wat is het nieuwe weekend?

Jens Kimmel is politicoloog en oprichter van bureau Goed Verhaal, dat verhalen vertelt over en voor een nieuwe, sociale en duurzame economie.  Beeld -
Jens Kimmel is politicoloog en oprichter van bureau Goed Verhaal, dat verhalen vertelt over en voor een nieuwe, sociale en duurzame economie.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden