Opinie

Opinie: ‘Waarom financiert Nederland wel mondkapjes en tests, maar geen corona-onderzoek?’

Nieuwe wetenschappelijke inzichten over Covid-19 komen zelden uit Nederland. Zonde dat de overheid niet meer geld vrijmaakt voor corona-onderzoek, stelt Ferenc Scheeren. Ook met het oog op toekomstige pandemiën.

Het Parool
De Nederlandse overheid heeft veel geïnvesteerd in bijvoorbeeld testen voor toegang, maar niet in fundamenteel vrij onderzoek gericht op Covid-19.  Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar
De Nederlandse overheid heeft veel geïnvesteerd in bijvoorbeeld testen voor toegang, maar niet in fundamenteel vrij onderzoek gericht op Covid-19.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar

We zitten nu al twee jaar in een pandemie en het is tekenend om te zien hoe de Nederlandse regering omgaat met onderzoek naar Covid-19. Alles is erop gericht om liefst morgen iets in de kliniek te hebben. Dat klinkt heel mooi, maar hier ligt een groot gebrek aan inzicht in de waarde van translationeel en fundamenteel wetenschappelijke onderzoek voor het bestrijden van de pandemie. Investeren in wetenschappelijk onderzoek is een investering in de toekomst.

Aan het begin van de pandemie werd vrij snel de keuze gemaakt om alleen uit te zoeken welke medicijncombinaties werken, en bij wie de vaccinatie wel of niet functioneel is. Er was en is geen geld om de ziekte te begrijpen, op moleculair, cellulair en immunologisch niveau.

Geheugen-immuuncellen

Is dit belangrijk om te weten? Ik denk van wel. Als voorbeeld geef ik de boosterprik. Vaccinaties zorgen ervoor dat je immuunsysteem getraind is. Dit gebeurt door geheugen-immuuncellen aan te maken. Deze geheugencellen, aanwezig in het bloed, zorgen ervoor dat een snelle en gerichte immuunreactie kan plaatsvinden tijdens een herinfectie. De alom bekende serologische test geeft maar een gedeelte van de immuunreactie weer, en onderzoek naar de geheugencellen is nauwelijks gedaan.

Onderzoek naar geheugen-immuuncellen is ook een stuk complexer, omdat patiëntenmateriaal hierbij direct getest moet worden. Mijn mening is dat als we er vanaf het begin wetenschappelijk bovenop hadden gezeten, we nu beter zouden weten wie we wel en niet (als eersten) dienden te boosteren. Met gedegen kennis van de geheugen-immuuncellen had de gezondheidsraad makkelijker en dus sneller kunnen worden overtuigd snel met de boostvaccinaties te beginnen.

Invloed van bedrijven

Belangrijk Covid-19-onderzoek komt momenteel nauwelijks uit Nederland. Dit is een direct gevolg van een gebrek aan fundamenteel onderzoeksgeld, zowel structureel als specifiek voor Covid-19. Na twee jaar is er geen subsidieronde geweest vanuit ZonMw (organisatie die gezondheidsonderzoek en zorginnovatie stimuleert, red.) of NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) waarin onderzoekers voorstellen kunnen indienen rond Covid-19.

Het beperkte onderzoek dat is uitgezet door ZonMw en NWO in relatie tot Covid-19 is zeker goed besteed. Studies als de Pride- en de Voice-studie zijn ook echt belangrijk. Maar al deze onderzoeken zijn gericht op het binnen enkele maanden hebben van direct toepasbare resultaten. Door de nadruk op deze directe valorisatie te leggen, financier je alleen maar studies die 1) voor de hand liggen en 2) oude kennis opnieuw rouleren. Voor nieuwe kennis en echte innovatie is ook goede financiering nodig vanuit een fundamenteel researchprogramma, zonder invloed van bedrijven.

Achter de feiten aanlopen

Waar is dat geld voor Covid-19 fundamenteel onderzoek? Er is heel veel geld besteed aan mondkapjes, testen voor toegang, etc. Maar aan fundamenteel vrij onderzoek gericht op Sars-CoV-2 is geen enkele euro besteed. Onze nieuwe regering wekt in het coalitieakkoord de suggestie dat er stevig geïnvesteerd wordt in kennis en innovatie. Maar deze investeringen zijn helaas van tijdelijke aard. Naar mijn idee een zoethouder, want ze staan ver van de door de EU gemaakte Lissabondoelstelling: om vanaf 2010 3 procent van het bbp in onderzoek en innovatie te steken.

Het is niet zo dat onderzoekers rijk of gelukkig worden van extra subsidiegeld voor Covid-19. Velen hebben jaren hard gewerkt om een carrière op te bouwen in een non-coronaveld, maar door de ernst van de zaak steken ze hier nu hun tijd en geld in. Dit hoeft hun carrière helemaal niet ten goede komen, in tegendeel zelfs. Het onderzoeksgeld is vaak verkregen door middel van subsidieaanvragen en hierdoor heeft het dus ook een specifieke bestemming. Een beurs verkregen bij het KWF of ZonMw kun je niet zomaar gaan gebruiken voor je corona-onderzoek. Het is dus enorm moeilijk onderzoek te verrichten naar Covid-19 in Nederland. Eerlijk gezegd vind ik dat maar raar.

De huidige pandemie laat zien dat wetenschappelijk onderzoek, zowel translationeel en fundamenteel, cruciaal is in de bestrijding van toekomstige pandemieën. Structureel meer geld voor wetenschappelijk onderzoek, om zonder belangenverstrengelingen van bedrijven, onderzoek te verrichten is cruciaal voor de huidige en toekomstige pandemieën. Daarnaast is het belangrijk om direct geld beschikbaar te stellen voor wetenschappelijk onderzoek naar Covid-19. Door hier niet in te investeren, lopen we achter de feiten aan en laten we (toekomstige) patiënten en Nederland in de kou staan.

Ferenc Scheeren is groepsleider op het Leids Universitaire Medisch Centrum (LUMC). Zijn onderzoeksgroep verricht interdisciplinair onderzoek gericht op het immuunsysteem.

Ferenc Scheeren Beeld
Ferenc Scheeren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden