Opinie

Opinie: ‘Vrijheid is een containerbegrip geworden’

In de discussie over vrijheid heeft het conservatieve Amerikaanse begrip van absolute individuele vrijheid de overhand gekregen. We zullen met z’n allen en liefst democratisch, overeenstemming moeten bereiken over wat het begrip vrijheid voor ons inhoudt, stelt Harry Bleeker.

Het Parool
null Beeld ANP
Beeld ANP

Als de Russische inval in Oekraïne ons één ding duidelijk heeft gemaakt, is het dat we als Europa de voormalige Sovjet-Unie en met name Rusland, uit onze klauwen hebben laten vallen. Dat is met name een gevolg van de overheersende Amerikaanse invloed op het transitieproces van een communistische staat naar iets anders.

In dat proces heeft het conservatieve Amerikaanse begrip van absolute individuele vrijheid de overhand gekregen, overigens zonder een werkzame democratische controle. Dat zaken als het oprichten van wooncorporaties werden weggehoond door de Amerikanen, is mij nog altijd bijgebleven uit een interview uit die tijd. Linkse onzin was het en daar waren ze in Rusland nou net van bevrijd, volgens de Amerikanen.

Individuele vrijheid en bezit gaan in veel kringen in de VS, waaronder ook een groot deel van de Republikeinse partij, boven democratie. Eigendom is er het meest volkomen mensenrecht.

Het wordt tijd dat we ons realiseren dat we op een kruispunt staan in Europa. Of we disciplineren het kapitaal zodat het ten nutte van de samenleving en dus iedereen kan werken óf Donald Trump, de elite van Eton en aanhangers van Friedrich Hayek worden ook hier de baas waarmee we een soort VS-light worden.

Taboe op herverdeling

Het afstaan van geld ten behoeve van de gemeenschap (belasting) wordt door rechts als een inbreuk op iemands individuele vrijheid gezien, alsof het fortuin niet door de samenleving wordt gegenereerd en dat slechts de individuele prestatie, of vaak wanprestatie, telt. Alleen belasting betalen voor bescherming van bezit en voor veiligheid is in rechtse kringen geen onbekend thema. Herverdeling via de staat is uit den boze, bezit gaat immers boven democratie.

In de jaren dertig van de vorige eeuw werden al vraagtekens gezet bij volledige democratie door de Spaanse filosoof en journalist José Ortega y Gasset in zijn boek Opstand der horden. Nieuw is die gedachte dus niet. Dat het heeft geleid tot een stroom van Russische oligarchen die Europa vervuilen, roept de vraag voor mij op, wat missen deze mensen in Rusland dan?

Dat kapitaal ook deel uitmaakt van de ‘samenleving’ wordt echt wel begrepen, anders zouden de oligarchen geen moeite doen hun vermogen uit het zicht en bereik van de samenleving te houden. Wat ze niet schijnen te beseffen is dat het contrat social ook voor hun geldt. Als dat contract wordt opgezegd en dus vervalt, is de strijd van allen tegen allen een feit. Gelukkig kunnen ze zich dan als een groep sprinkhanen naar veiliger oorden verplaatsen. De vraag is of dat is wat je wilt.

Onzichtbare hand

De ontsporing van de woningmarkt onder Mark Rutte is een duidelijk voorbeeld van een grove miscalculatie door rechts. Die misrekening is niet alleen lachwekkend maar ook bloedserieus. Het overlaten van de woningmarkt aan het kapitaal is op een maatschappelijk ontwrichtend fiasco uitgelopen. De ‘onzichtbare hand van de markt’ lost niks op, maar vult alleen zijn eigen zakken.

Vooral jongen mensen zonder geld worden daarvan de dupe. Daardoor gaat weer een belangrijk deel van de meritocratie door de afvoer naar het riool. Het wordt tijd dat het recht op wonen niet langer een inspanningsverplichting is maar een resultaatsverbintenis van de overheid.

Intussen is het bizar te moeten constateren dat mensen in koor brullen dat ze vrijheid willen, maar daar individueel vaak iets compleet anders onder blijken te verstaan.
Harry Bleeker, Amsterdam

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden