Opinie

Opinie: ‘Voor maatschappelijke verandering is inlevingsvermogen essentieel’

‘Je mag ook niks meer zeggen.’ Vooral onder mensen tegen wie niets wordt gezegd, lijken de woorden populair. Dat is opvallend, vindt Fabienne Kamphuis, want hoe kun je problematiek die je zelf niet ondervindt tóch teniet doen?

Fabienne Kamphuis
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Als klein meisje had ik al een sterke mening. Opgegroeid in een gezin waarin ik die niet onder stoelen of banken hoefde te steken, sprak ik mijn mening dan ook maar wat graag uit. Al snel leerde ik hierdoor niet alleen dat alles een reden en elk verhaal twee kanten heeft, maar ook dat je je mening ook moet kunnen onderbouwen. Het stemt me gelukkig dat ik mede daardoor over een groot inlevingsvermogen beschik.

Onze samenleving vraagt namelijk om verandering, en voor het verwezenlijken daarvan is een degelijk inlevingsvermogen essentieel. Accepteren dat nieuwe omgangsvormen mogelijk beter zijn dan de omgangsvormen die we als samenleving gewend zijn, lijkt voor een groot deel van onze samenleving echter een grote opgave. En het is bij een gebrek aan inlevingsvermogen onder juist die mensen waar het fout gaat.

Als je weinig tot geen inlevingsvermogen hebt, ben je namelijk niet in staat je in te leven in het belang van maatschappelijke verandering. Kun je dat niet, dan prioriteer je vanuit gemakzucht je eigen, oude gewoontes ten koste van de voordelen die nieuwe gewoontes mogelijk hebben voor een ander. Daarnaast is de kans groot dat wanneer je over een beperkt inlevingsvermogen beschikt, je onbewust profiteert van talloze privileges.

Verzet tegen verandering

Ijeoma Oluo schrijft in haar boek So You Want To Talk About Race dat het overigens niet zo is dat je het als geprivilegieerd persoon altijd bij het verkeerde, en als minder geprivilegieerd persoon altijd bij het rechte eind hebt. Maar de kans is wel groot dat je door die privileges een aantal belangrijke stukjes van de puzzel mist.

Voorbeelden van verzet tegen maatschappelijke veranderingen, of deze nu ontstaan vanuit een gebrek aan inlevingsvermogen, een overmaat aan privileges of beide, zijn daarbij alledaags. Neem politici die pleiten voor een zogenoemde vluchtelingenstop terwijl ze zelf nog nooit hebben moeten vluchten. Mediapersonen als Johan Derksen die zelf nog nooit met seksueel overschrijdend gedrag te maken hebben gehad, die dat gedrag tevergeefs pogen te verbuigen tot humor. Antiabortusdemonstranten die zelf nog nooit ongewenst zwanger zijn geweest, die furieus reageren op het nieuws dat de abortuspil nu ook verkrijgbaar is bij de huisarts.

Maar ook mensen die het voorrecht hebben zich één te voelen met het lichaam waarin ze zijn geboren, die vinden dat we als samenleving door zouden slaan in de diversiteit aan genderidentiteiten en voornaamwoorden. Witte mensen die het belang van opkomen tegen racisme ondermijnen, terwijl ze er zelf niet structureel mee te maken hebben. Of heteroseksuele mensen die zich vaker te onpas dan te pas uitspreken over de lhbtq-community.

Fundamenteel recht

Veel mensen lijken simpelweg te vergeten dat de vraag naar verandering niet zomaar ontstaat. Die ontstaat wanneer de pijn om hetzelfde te blijven doen voor mensen groter wordt dan de pijn om die verandering te verwezenlijken. Daarbij doen zij die vragen om verandering dat niet om anderen tot last te zijn, maar omdat ze net als ieder ander het recht hebben om te worden gehoord in dat wat voor hen belangrijk is. En zolang je zelf nooit misbruikt bent in dat recht, is het misplaatst om daarover te oordelen. Daarbij is maatschappelijke verandering vaak zo erg nog niet, maar wel van groot belang. We springen immers zoveel hoger als we een veilige plek hebben om op te landen.

Fabienne Kamphuis (20) is freelance journalist. Ze schrijft essays en achtergrondverhalen over de tijdsgeest, identiteit en maatschappelijke vraagstukken.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden