Opinie

Opinie: ‘Voer vrouwenquotum in ondanks schaduwzijden ervan’

In het bedrijfsleven wordt nog steeds veel genderongelijkheid ervaren. Een vrouwenquotum zou dat deels kunnen verhelpen, maar komt zeker niet zonder haken en ogen schrijft Roos van Dalen. Toch is het misschien de enige oplossing, stelt zij.

Roos van Dalen
Het grote merendeel van de topvrouwen ziet de keerzijden van een vrouwenquotum, maar vindt dat we geen andere opties meer hebben. Beeld Getty Images / Beeldbewerking Het Parool
Het grote merendeel van de topvrouwen ziet de keerzijden van een vrouwenquotum, maar vindt dat we geen andere opties meer hebben.Beeld Getty Images / Beeldbewerking Het Parool

Bij uitstek het meest gehoorde antwoord op de vraag of iemand pro of tegen een vrouwenquotum is, luidt: “Nee, ik ben voor de beste kandidaat.” Maar is het ook altijd de beste kandidaat op de functie? Zijn in hun ogen dan vooral witte mannen van middelbare leeftijd topfunctiewaardig? Met deze vraag in mijn achterhoofd, deed ik onderzoek naar hoe Nederlandse topvrouwen gender(on)gelijkheid ervaren in de top van het bedrijfsleven. Hiervoor interviewde ik meer dan twintig topvrouwen van onder andere Talpa, de NS en DSM.

Wat het vrouwenquotum betreft, bestaan er twee typen topvrouwen. Eén minderheidsgroep is tegen en vindt het urgenter om vrouwen te prikkelen voltijd te werken voor een grotere arbeidspool voordat we praten over ongelijkheid in de top. Ze hebben een punt; twee derde van de jongvolwassen vrouwen gaat direct na het afronden van haar studie parttime of helemaal niet werken. Nu zeg ik niet dat fulltime werken een voorwaarde is om een topfunctie te krijgen, de hoeveelheid ervaring die je tijdens fulltime werken opdoet, is dat wel; de Olympische Spelen win je ook niet als je twee keer per week traint en jouw concurrenten minimaal vier.

Toppositie voor wie dat wil

Een tweede topvrouw vindt daarentegen dat het gaat om het mogelijk maken van een toppositie voor de vrouwen die dat willen. Het feit dat andere vrouwen dat niet ambiëren – en dus parttime werken - valt voor haar buiten deze scope. Zij vindt dat er met uitstek niet op een eerlijke manier wordt gekeken naar wie de beste kandidaat voor de functie is en dat mannen elkaar voortrekken, waarmee zij de ‘wittemannenclub’ in stand houden. Ook wel: de old boys networks.

De wetenschap geeft een verklaring voor de old boys networks; cultural cloning. Dit betekent dat mensen vanuit de biologie geprogrammeerd zijn om te bonden met zogenaamd ‘gelijkgestemden’, mensen waar we ons (on)bewust sneller ‘veilig bij voelen’. De vraag is of we het the old boys dus kwalijk kunnen nemen dat zij gelijkgestemden aanstellen in plaats van ‘anderen’? Nee, het is voornamelijk onbewust gedrag. Zouden we het dan maar moeten accepteren? Dat ook niet. Het creëren van bewustzijn omtrent dit soort gedrag is van belang om mensen bewust te laten kiezen voor een (mentale) investering in diversiteit. Júist omdat dit buiten de comfortzone ligt.

Minste kwaad kiezen

Het grote merendeel van de topvrouwen denkt hetzelfde over het quotum. Zij zien het vraagstuk als een ambiguïteit; als van twee kwaden het minste kwaad kiezen. Zij zien ook de keerzijden ervan, maar vinden dat we geen andere opties meer hebben.

Een van hen is voor het quotum maar vindt andere factoren zwaarder wegen zoals; kinderopvang – waarover we goed nieuws hebben gekregen in het regeerakkoord –, kritiek op werkende moeders en de traditionele rolverdeling in het huishouden. Dit ligt in lijn met hoe de maatschappij een ‘goede vrouw’ ziet; namelijk zachtaardig. Terwijl van topmensen wordt verwacht dat zij juist daadkrachtig optreden. Komt een vrouw vervolgens daadkrachtig uit de hoek, staat dit haaks op de verwachting van haar. Resulterend in onbewuste tegenwerking van vrouwen onderweg naar de top.

Meerdere topvrouwen waren eerst tegen het vrouwenquotum, maar stelden hun mening bij. “Ik was bij een top 200 meeting van een corporate. Het nieuwe team van de CEO bestond enkel uit mannen. Hem werd gevraagd waarom er geen vrouwen in zijn team zaten. Hij verklaarde: ‘Ik had het graag gewild, maar ik kon geen gekwalificeerde vinden.’ Dat was het moment dat er iets in mij knapte.”

Een ander vertelt dat zij altijd riep dat het haar toch ook was gelukt zonder quotum. Nu beseft ze dat ze ook gewoon geluk had met de juiste mensen als support om haar heen. Het argument dat de overheid zich niet in deze mate met het bedrijfsleven zou mogen bemoeien, wordt van tafel geveegd. Omdat deze sociale patronen dermate diepgeworteld liggen in de samenleving, is het voor mensen buiten de minderheidsgroep moeilijk(er) om er automatisch bewust van te zijn.

Geen excuus(truus)

Het invoeren van een vrouwenquotum komt ook met schaduwzijden, één daarvan de angst om gezien te worden als excuustruus of Alibi-Jet (= een vrouw die een bepaalde functie krijgt omdat zij een vrouw is). Al vindt één specifieke topvrouw dat ook geen probleem; je bent sowieso gekwalificeerd, anders was je überhaupt geen potentiële kandidaat. Een voormalig politie-topvrouw vertelt hoe binnenkomen middels een quotum haar eerst tegenhield maar dat zij erna besefte dat het zonder quotum onmogelijk was. Ze zette de twijfel om in trots om onderdeel van de verandering te zijn.

Mijns inziens kan worden gesteld dat een vrouwenquotum niet de schoonheidsprijs verdient met de diverse bedenkingen ervan in het achterhoofd. Desondanks is het tijd om een quotum in te voeren; als we niet van aanpak veranderen, gaat gendergelijk(waardig)heid volgens onderzoek nog meer dan 110 jaar duren. Ik blijf van mening dat om een quotum succesvol te laten zijn, we ook sociale patronen moeten doorbreken. De top van het bedrijfsleven moet aantrekkelijk worden bevonden door vrouwen; ze moeten er wel naar wíllen streven, anders is een quotum ook maar een leeg, rationeel middel. Dan zal deze aanpak resulteren in gelijkwaardigere kansen, ongeacht gender.

Roos van Dalen is onderzoeker en geeft lezingen over gender(on)gelijkheid. Beeld
Roos van Dalen is onderzoeker en geeft lezingen over gender(on)gelijkheid.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden