Opinie

Opinie: ‘Vergeet de coronacrisis, we moeten ons voorbereiden op ziekte X’

Over de coronacrisis worden veel dingen beweerd die niet op feiten zijn gestoeld, stelt econoom Peter van Bergeijk. Dat kan ons in de toekomst duur komen te staan. ‘We gaan dit vaker meemaken.’

Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Klaas Knot, de President van De Nederlandsche Bank (DNB), lijkt te zijn toegetreden tot het gilde van de pandemieontkenners. Niet tot het ‘yogajes’ dat het Museumplein frequenteert en Covid-19 hardnekkig een griepje blijft noemen, maar tot de elite van opiniemakers die de mythe van de onvoorzienbaarheid van corona predikt en de economische pijn daarvan uitvergroot.

Eerder merkte Knot in de Kamer op: “Corona is het type schok dat één keer in de honderd jaar voorkomt.” Bij de presentatie van het jaarverslag van DNB stelde hij vast dat de krimp van de Nederlandse economie in 2020 een nieuw record vestigde. Beide beweringen zijn onjuist.

De kredietcrisis

De frequentie van pandemieën bedraagt sinds 1700 ruwweg vier ‘corona-achtige’ pandemieën per eeuw. De wetenschap weet dat het risico op pandemieën toeneemt. De kans op overdracht van ziektes van dier op mens stijgt door globalisering, bio-industrie, de opwarming van de aarde en de inkrimping van levensruimte voor wilde dieren. Er komen bovendien eenvoudigweg steeds meer mensen bij die steeds ouder worden, waardoor de overdracht van een virus steeds waarschijnlijker wordt en de impact ervan groter.

De Horizonscan Nationale Veiligheid uit 2019 identificeerde een zware grieppandemie als dé bedreiging voor de nationale veiligheid met een enorme maatschappelijke en economische impact én een hoge waarschijnlijkheid – dat is na corona nog steeds het geval. Iedereen moet zich realiseren dat de kans op een nieuwe pandemie in de komende tien jaar 40 procent is.

Ook rond de economische effecten van de corona wordt een mythe geschapen. We hebben al eerder een economische crisis van deze omvang meegemaakt: de kredietcrisis van 2009. In de eerste zogenoemde flash raming van het CBS kromp de Nederlandse economie toen met 4,0 procent; de eerste raming van de coronacrisis gaf een krimp aan van 3,8 proces. Ook de tweede reguliere kwartaalraming die afgelopen vrijdag verscheen, bevestigt dat beeld: een geschatte krimp van 4,0 procent in het geval van de kredietcrisis en een coronakrimp van 3,7 procent.

Voor wie het is vergeten: ook tijdens de kredietcrisis ging de economie dicht, maar op een andere manier. DSB-bank ging failliet, ABN-Amro en de Volksbank werden genationaliseerd. Volgens de rekenkamer werd 38 miljard euro in de financiële sector gepompt, het kabinet ondersteunde de consumptie en garandeerde spaarrekeningen tot 100.000 euro. Nederland had te maken met een twee- tot driemaal grotere krimp van investeringen en uitvoer dan nu.

Ziekte ‘X’

Tijdens de presentatie van het DNB-jaarverslag gebeurde nog iets bijzonders. Knot bood een opening voor een gedeeltelijke kwijtschelding van de belastingschuld voor ondernemers. Dat lijkt logisch: die ondernemers zijn immers door overheidsmaatregelen in de problemen gekomen.

Niets is minder waar. In 2006 rekende DNB al uit wat een ernstige pandemie zou kosten. Uit het model kwam een krimp van 5,3 procent in het eerste jaar van de pandemie en in de volgende jaren zou de economie nog steeds achterblijven. In dit DNB-scenario doet de overheid weinig tot niks – alleen de scholen worden gesloten. Het is een beleidsvrij scenario: geen lockdowns en geen ondersteunende maatregelen. Het is duidelijk: de kosten van deze pandemie zijn door het coronabeleid juist gereduceerd en het herstel zal sneller kunnen optreden. Kortom, de schade is kleiner en tegenover de verliezers staan ook winnaars.

De mythes rond Covid-19 staan een rationele aanpak van de volgende pandemie in de weg. We gaan dit namelijk vaker meemaken. De massale ondersteuning van bedrijven kunnen we ons niet nog eens veroorloven, ook omdat het de prikkel wegneemt voor de noodzakelijke aanpassingen van het ondernemingsmodel. De overheid, bedrijven en burgers zullen zich moeten voorbereiden op ziekte ‘X’. Dat vereist omvangrijke investeringen. Juist om de aanslag op de publieke financiën door een volgende pandemie te voorkomen, is het noodzakelijk nu en straks, als we uit het dal van de coronacrisis komen, massaal te investeren in het pandemieresistent maken van de economie. De staatsschuldquote mag, nee moet, daarom verder stijgen.

Peter van Bergeijk. Hoogleraar Macroeconomie en Internationale economie aan de Erasmus Universiteit. In september verschijnt zijn boek De volgende pandemie staat voor de deur.  Beeld
Peter van Bergeijk. Hoogleraar Macroeconomie en Internationale economie aan de Erasmus Universiteit. In september verschijnt zijn boek De volgende pandemie staat voor de deur.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden