Opinie

Opinie: ‘Twijfel zaaien over het belang van goede journalistiek is gevaarlijk’

In Rusland zijn journalisten hun baan en hun veiligheid niet zeker. ‘Voortdurende aanvallen op journalistiek door het Kremlin hebben desastreuze gevolgen, schrijft Pjotr Sauer, journalist bij The Moscow Times.

Protesten tegen de gevangenname van Aleksej Navalny in Ulan-Ude, april dit jaar. Beeld AP
Protesten tegen de gevangenname van Aleksej Navalny in Ulan-Ude, april dit jaar.Beeld AP

Vorige week vrijdag zag het team van VTimes, een van de laatste onafhankelijke mediaprojecten in Rusland, zich gedwongen hun website op zwart te zetten. Als verslaggever van The Moscow Times, de zusterpublicatie van VTimes, zag ik het ontstaan en de ondergang van VTimes in nog geen jaar van dichtbij. De sluiting kwam nadat VTimes door het Kremlin tot ‘buitenlands agent’ was verklaard, een stempel dat aan ngo’s, mediaorganisaties en zelfs individuen wordt gegeven die ook maar een dubbeltje uit het buitenland ontvangen.

Het label ‘buitenlands agent’ roept associaties op aan het ‘vijand van het volk’ onder Stalin. Het is een brandmerk waardoor bedrijven niet meer bij je durven te adverteren en bronnen geen informatie meer durven te delen. Het betekent een langzame, pijnlijke dood. Voor de journalisten is de sluiting van VTimes extra zuur. Ze waren juist deze nieuwe website begonnen na hun baan bij gevestigde media te zijn kwijtgeraakt omdat de ruimte voor goede journalistiek steeds kleiner werd. Er zal voor de meesten niets anders opzitten dan een ander vak te kiezen. Een tragedie, want Rusland dreigt zo een generatie getalenteerde jonge journalisten te verliezen.

Het lot van VTimes komt natuurlijk niet als een echte verrassing, gezien alle gebeurtenissen het afgelopen jaar. In de winter gingen duizenden de straat op door heel Rusland om te protesteren tegen de gevangenname van oppositieleider Aleksej Navalny. Russische journalisten deden hier uitgebreid verslag van, zoals in voorgaande jaren.

Maar dit keer volgde de klop op de deur van de politie. Door het massale gebruik van camera’s en gezichtsherkenning wisten de autoriteiten precies welke journalisten bij het protest aanwezig waren.

Lokale journalisten

‘Waar is Igor?’ ‘Wat is er met Masha in de hand, klopt het dat agenten haar in elkaar sloegen?’ ‘Wie is de volgende?’ Dit soort vragen stonden dagelijks in de journalistenchats op sociale media, waaraan ik meedeed.

Erger nog is het lot van journalisten in de provincies, die minder in de spotlights staan. Neem Irina Slavina, de hoofdredacteur van een kleine onafhankelijke website in Nizjni Novgorod. Jarenlang werd zij lastiggevallen door de politie. Na de zoveelste huiszoeking brak er iets in haar en besloot ze zichzelf op straat in brand te steken. In haar laatste post op sociale media schreef ze: ‘Dit is de schuld van de Russische autoriteiten.’

Maar de voortdurende aanvallen op de journalistiek door het Kremlin heeft ook onverwachte consequenties. Door de beste onafhankelijke media te onderdrukken en op tv allerlei onzinpropaganda uit te zenden, creëren de autoriteiten een samenleving waarin niemand nog meer iets vertrouwt. Met desastreuze gevolgen voor de strijd tegen covid.

‘Tuig van de richel’

Met veel poeha registreerde Rusland als eerste het Spoetnikvaccin en leek het de leiding te nemen in de strijd tegen de pandemie. Wie kon toen vermoeden dat zes maanden later nog geen 15 procent van de bevolking zou zijn gevaccineerd? In plaats van af te gaan op de mening van experts en betrouwbare media, zoeken de Russen in obscure blogs en sociale media naar ‘de waarheid’ over covid.

Op de staats-tv doet de overheid wanhopige pogingen om de Russen ertoe te bewegen zich te laten vaccineren met Spoetnik (dat naar wetenschappelijke maatstaven veilig en effectief is) maar na alle vroegere leugens hebben Russen weinig vertrouwen in hun eigen overheid. We hebben nu de unieke situatie dat hoewel het vaccin makkelijk te krijgen is, een duidelijke meerderheid van de Russen het vertikt om zich te laten inenten.

Het is altijd lastig om parallellen te trekken tussen Rusland en het Westen, maar ook in Nederland zie je steeds meer aanvallen op de ‘mainstream media’. Journalisten kunnen meetings niet langer veilig verslaan en politici noemen journalisten ‘tuig van de richel’.

Wonend in Rusland, waar mijn Russische collega’s permanent onder dreiging van vervolging leven, zie ik de gevolgen van de ondermijning van media. Die zijn maar al te schrijnend. Twijfel zaaien over het belang van goede journalistiek is gevaarlijk. Vraag het mijn VTimes-collega’s maar.

Pjotr Sauer is journalist bij The Moscow Times. Beeld -
Pjotr Sauer is journalist bij The Moscow Times.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden