Opinie

Opinie: ‘Tegenstelling tussen alfa- en bètarichting benadrukken is slecht voor de hele wetenschap’

De politiek drijft een wig tussen de alfa- en bètawetenschappen, stelt Yarin Eski. En dat terwijl de twee hand in hand gaan. ‘Juist samen brengen ze de meest fundamentele kennis voort.’

Yarin Eski
De gouden platen die in 1977 met de Voyager de ruimte inging, laat zien hoe goed alfa en beta samen kunnen gaan.  Beeld Nasa/Getty
De gouden platen die in 1977 met de Voyager de ruimte inging, laat zien hoe goed alfa en beta samen kunnen gaan.Beeld Nasa/Getty

Deze week werd de Nobelprijs voor natuurkunde uitgereikt aan kwantumfysici de Fransman Alain Aspect, de Amerikaan John F. Clauser en de Oostenrijker Anton Zeilinger. Net als deze kwantumfysici, is onze minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de D66'er Robbert Dijkgraaf, een natuurkundige, een theoretisch natuurkundige om precies te zijn.

Laat het nu net deze bètawetenschapper zijn die 60 miljoen euro wil toekennen aan de sectorplannen van de sociale en geesteswetenschappen en de medische, technische en bètawetenschappen. Daarna zal er structureel 200 miljoen euro worden geïnvesteerd in die sectorplannen. In de lente van 2023 volgt er dus nog 140 miljoen.

Als kritisch bestuurskundig criminoloog, theoretisch geïnteresseerd in het existentialisme en methodologisch in de etnografie en biografie, als rasalfawetenschapper dus, kon ik mijn geluk niet op: eindelijk weer eens serieuze financiële aandacht voor niet alleen bètawetenschappen, maar juist ook alfawetenschappen. “Hè hè, we krijgen het weer wat ruimer,” schreeuwde ik op mijn afdeling.

Misplaatst wantrouwen

Maar wat gebeurt er? VVD-Kamerlid Hatte van der Woude vindt dat die 60 miljoen met name naar de techniek, informatica, medisch onderzoek en onderwijs hadden moeten gaan. Met haar Kamervragen trekt zij in twijfel of de investeringen de wetenschappelijke impact van Nederland wel intact weten te houden en in hoeverre tekortsectoren betrokken zijn geweest bij de vaststelling van de geldverdeling. Van der Woude vroeg de Nationale Commissie Sectorplannen – verantwoordelijk voor die verdeling – hoe het advies tot stand was gekomen.

Ik detecteerde wat misplaatst wantrouwen bij Van der Woude jegens die commissie en ook wat onvrede over hoe ‘zwaar’ het plan de bètawetenschappen raakt, een domein dat in tegenstelling tot de alfawetenschappen over het algemeen goed boert qua financiering. Het verbaasde mij eigenlijk dat juist een VVD-Kamerlid zo steigert over de kennelijk oneerlijke geldverdeling en het bètaslachtofferschap.

Zoals het een goed (alfa)wetenschapper betaamt, heb ik de opleidingsachtergronden bestudeerd van de VVD’ers in de Tweede Kamer. Wat blijkt: vrijwel allemaal hebben zij een studie gedaan behorende tot het domein van de sociale en geesteswetenschappen, namelijk: bedrijfskunde, bestuurskunde, communicatie, economie en econometrie, Europese studies, internationale betrekkingen, politicologie, rechten, sociale dienstverlening, en taal- en letterkunde. O, en vergeet de geschiedenisopleiding van onze huidige minister-president niet, hoewel hij geen lid van de Kamer is.

In de online profielen van de VVD’ers is te lezen dat men uit een achterstandswijk komt, vooral maatschappelijke impact wil hebben en een rechtvaardiger en sociaal eerlijker Nederland wil creëren. Echt van die typische kwantumfysicavraagstukken. Not.

Doorgeslagen pragmatisme

Nog een grap: Van der Woude zelf is gepromoveerd in Europese studies aan de UvA, met vooropleidingen in de Franse taal- en letterkunde aan zowel de UvA als de Universiteit van Montpellier. Leuke en interessante buitenlandse studies doen, is best normaal in de sociale en geesteswetenschappen.

Zou dat geen aan onnodig alfahobbyisme verspild geld zijn? Geld dat prima had kunnen gaan naar de ontwikkeling van etnisch profilerende algoritmes, bijvoorbeeld? In plaats van naar sociaal wetenschappelijk onderzoek naar gemarginaliseerde etnische minderheidsgroepen?

Want daar wringt de schoen: dat ondanks een sterke vertegenwoordiging van sociale en geesteswetenschappers binnen de VVD in de Tweede Kamer, het pragmatisme zo ver lijkt door te slaan in de grootste politieke partij van Nederland dat niet alleen die eigen opleidingsachtergrond wordt verloochend, maar er eveneens een heilig geloof lijkt te bestaan in het technologisch solutionisme. Technologische ontwikkeling verdient meer geld dan sociologische ontwikkeling. Liever eigenlijk helemaal geen ‘sociologische verklaringen,’ zoals Rutte eerder eens heeft gezegd ten aanzien van de coronarellen.

Balans

De strijd tussen alfa en bèta heeft altijd bestaan, terwijl juist de balans tussen de twee leidt tot de mooiste, inzichtelijkste en behulpzaamste onderzoeksresultaten. Politici – nota bene met een alfa-achtergrond – die een wig drijven tussen de twee met dit soort Kamervragen en semiverdachtmakingen, zijn helemaal niet geïnteresseerd in goed, holistisch onderzoek. Die proberen een politiek slaatje te slaan uit een al onder druk staande sector, namelijk de gehele wetenschap.

Tekenend is de Voyager Golden Record: een opname die op twee grammofoonplaten is gezet die in 1977 met de twee Voyagerruimtesondes de ruimte in zijn gestuurd. Erop zijn geluiden en beelden gezet die de diversiteit van het leven en de cultuur hier op aarde zo goed mogelijk samenvatten voor buitenaardse levensvormen. Een perfect voorbeeld van een sociocultureel en technologisch hoogstandje en van hoe alfa- en bètawetenschappen samen gelijkwaardig de meest fundamentele kennis kunnen voortbrengen en overbrengen.

Kortom, neem als politicus je verantwoordelijkheid, en medieer in plaats van polariseer tussen alfa- en bètawetenschappen.

Yarin Eski, universitair docent bestuurskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Beeld
Yarin Eski, universitair docent bestuurskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden