Opinie

Opinie: ‘Stop strafrechtelijke motivatie voor onderwijs en maak van de leerplicht een leerrecht’

Sinds de invoering van het Kinderwetje van Van Houten in 1874 moet ieder kind in Nederland naar school. Gaat het niet, dan volgt er straf voor het kind of zijn ouders. Kevin Reniers vindt dat verschrikkelijk achterhaald en pleit tegen de leerplicht.

Kevin Reniers
Vanaf twaalf jaar kunnen kinderen een taakstraf krijgen als ze niet ‘zoals het hoort’ naar school gaan. Beeld Getty Images/Maskot
Vanaf twaalf jaar kunnen kinderen een taakstraf krijgen als ze niet ‘zoals het hoort’ naar school gaan.Beeld Getty Images/Maskot

De leerplicht is universeel. Elk Nederlands kind gaat naar school. Een prestatie die we vooral te danken hebben aan Samuel van Houten, die met zijn wetsvoorstellen jonge kinderen uit de fabrieken wist te halen. Een grootse stap in onze geschiedenis.

Na een eeuw is het Kinderwetje van Van Houten aanzienlijk versterkt. Nu zitten we vaak minimaal tot onze achttiende in de schoolbanken. Negeren we onze plicht? Dan worden we hard aangepakt. Vanaf twaalf jaar kunnen kinderen een taakstraf krijgen van de rechter als ze niet ‘zoals het hoort’ naar school gaan. Ouders en verzorgers hebben kans op een flinke geldboete of de Sociale Verzekeringsbank zet de kinderbijslag gewoon stop. Maatregelen om de bevolking van Nederland op het rechte pad te houden.

Ik voelde me op school nooit op mijn plek. Ik was goed in leren, maar voldoening kreeg ik niet. Ik leefde op de dwang van de leraren en de angst voor slechte cijfers. Uiteindelijk belandde ik in mijn late tienerjaren twee jaar thuis, depressief, met de leerplicht op mijn hielen.

Mijn kleinere zusje had precies hetzelfde probleem, maar omdat ze pas elf jaar was toen ze langzaam niet meer naar de middelbare school durfde, kon ze haar problemen moeilijk communiceren met school. Hoe meer de zorgcoördinatoren en leerplichtambtenaren haar dwongen om op ‘het rechte pad’ te blijven, hoe meer ze zichzelf opsloot. Totdat, nadat de leerplichtambtenaar zich geen raad meer wist, de rechter er een stokje voor stak en mijn zusje een voorwaardelijke taakstraf gaf. Een depressief meisje van dertien.

Opnieuw kijken naar functie van onderwijs

Nu kinderarbeid in Nederland nagenoeg niet meer bestaat, is het meer dan logisch om opnieuw te kijken naar de motieven en middelen achter de leerplichtwet. Er moet systematisch en vanuit een compleet nieuwe, onaangetaste hoek worden gekeken naar de functie van onderwijs. Het onderwijs zou namelijk ten dienste moeten staan van de ontwikkeling van een kind. Dit kan persoonlijke, intellectuele, creatieve of elke ander soort ontwikkeling zijn.

Ten gronde aan deze ontwikkeling staat autonomie. We zijn geen showdieren die ‘worden ontwikkeld’ door trainers; we ontwikkelen onszelf, al dan niet met hulp van anderen. Maar we groeien alleen daar waar we willen groeien. Als we langzaam volwassen worden, realiseren we ons dat we nooit de kans hebben gekregen om te ontdekken wie we écht zijn. Wat we moesten doen en wat we betekenden werd ons opgedragen door de leraar.

Velen zullen zichzelf hierin herkennen. Toch, wanneer het dan op onderwijs aankomt stelt iedereen stellig dat kinderlijke ontwikkeling alleen door een autoriteit bepaald kan worden; en zwaar bestraft als iemand er vanaf wijkt. Een druk jongetje of een onzeker meisje naar de rechter sturen om ze te disciplineren is dan ook in lijn met onze eeuwenoude leerfilosofie.

Verplichten, dreigen en straffen

Daarnaast, als we willen dat mensen leren, is het slim om dat leren leuk te houden. Dat gaat niet door kinderen te motiveren om schoolwerk te doen door te dreigen met slechte evaluaties of door ze op de gang te zetten. Iedere peuter vindt nieuwe dingen ontdekken leuk. Bijna elke tiener vindt het verschrikkelijk. Door verplichten, dreigen en straffen hebben we bijna iedereen een klein leertrauma gegeven. Op latere leeftijd moet men dan weer ontdekken dat iets nieuws leren eigenlijk ontzettend leuk is.

Het onderwijs verbeteren is een flinke klus. Systeembrede veranderingen zouden nodig zijn. Om klein en realistisch te beginnen, moeten we eerst af van de strafrechtelijke motivatiebron voor leren die zo kenmerkend is in ons hele onderwijssysteem. Bedreigd worden met een bezoekje van de leerplichtambtenaar als je niet goed in je vel zit of een kind naar de rechtbank sturen – waar geweldplegers en fraudeurs veroordeeld worden – als het echt niet lukt om naar school te gaan is wreed. Het is op zijn minst onverschillig tegenover de motivatiepsychologie en zal met zekerheid veel wantrouwen en trauma’s doen ontstaan.

Het is dus tijd om van de leerplicht een leerrecht te maken.

Kevin Reniers, student Psychology & Technology aan de TU Eindhoven. Beeld
Kevin Reniers, student Psychology & Technology aan de TU Eindhoven.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden