Opinie

Opinie: ‘Sociale contacten zijn het beste middel tegen dementie’

Wie geïsoleerd raakt van de omgeving, loopt meer risico op dementie. Onderzoeker Kasper Bormans ziet parallellen tussen de gevolgen van corona en die van gehoorverlies.

Het is van levensnoodzakelijk belang om te horen en gehoord te worden. Beeld Getty Images
Het is van levensnoodzakelijk belang om te horen en gehoord te worden.Beeld Getty Images

Dementie kan een gezond brein van 1,3 kg laten verschrompelen tot 650 gram. Het afsterven van hersencellen is onomkeerbaar en ongeneeslijk. Een kwart van de wereldbevolking gelooft dan ook dat preventie van dementie onmogelijk is. Toch heeft een internationale groep van vooraanstaande experts recent aangetoond dat we maar liefst 40 procent van alle toekomstige dementiegevallen kunnen vermijden, mochten we erin slagen op grote schaal onze levensstijl aan te passen.

Dementie is namelijk een sluimerende aandoening die zich verschillende decennia ontwikkelt voordat de eerste symptomen optreden, zoals vergeetachtigheid of taalproblemen. In hun pas verschenen rapport definiëren de wetenschappers twaalf factoren die het risico op dementie drastisch verminderen. Naast enkele voor de hand liggende vaststellingen, zoals meer bewegen en stoppen met roken, springt als grootste en meest verrassende factor in het oog: gehoorverlies. Minder goed kunnen horen is een sterke veroorzaker van psychische isolatie, wat we door corona ook zelf voelen. We missen het fysieke contact met de ander. Het is van levensnoodzakelijk belang om te horen en gehoord te worden.

Luisterend oor

Grootschalige opvolgstudies geven aan dat mensen van middelbare leeftijd met gehoorproblemen een verhoogde kans vertonen op cognitieve achteruitgang op latere leeftijd. Slechthorenden sluiten zich af van de buitenwereld. Het gebrek aan communicatieve prikkels resulteert in eenzaamheid, frustratie en sociale isolatie. Gehoorverlies is geheugenverlies.

Het is opmerkelijk dat het verhoogd risico op dementie niet wordt vastgesteld bij degenen die hoortoestellen gebruiken. Zij behouden de interactie en zij halen zuurstof uit de mensen die hen omringen. Het is dus cruciaal om niet alleen de gehoorschade bij jongeren te beperken maar ook om slechthorenden ervan te overtuigen om hoortoestellen te benutten.

In totaal lijden 466 miljoen mensen aan gehoorverlies. Slechts 17 procent van degenen voor wie een hoortoestel een voordeel zou opleveren, maakt er gebruik van. De overgrote meerderheid wil er niet van weten. Onder veel voorkomende argumenten als ‘Ik hoor goed genoeg’ of ‘Het toestel is oncomfortabel en te duur’, schuilt vaak een diepere drijfveer: schaamtegevoel. Het is frappant hoe de blik van de ander, die enerzijds zo onmisbaar is voor ons mentaal welbevinden, ons anderzijds ook kan verlammen in het tonen van gedrag dat onze gezondheid kan bevorderen. Wie niet horen wil, moet voelen.

Ook in eigen onderzoek verwonderde het ons dat de weerstand tegen zorgtechnologie en mobiele toepassingen voor betere communicatie tussen alle betrokkenen vaker komt uit de omgeving dan van mensen met dementie zelf. Net als bij hoortoestellen zal dit bij andere zorgtechnologie ook de uitdaging zijn voor de toekomst. Het gaat niet per se om nieuwe uitvindingen, maar om mensen te motiveren bestaande instrumenten toe te passen.

Eigenwaarde

Geslaagde communicatie is immers een essentieel onderdeel van goede zorgverstrekking. Het hoofddoel van elke interventie is uiteindelijk om de eigenwaarde van de ander (‘het zelf’) te bevorderen. Cruciaal is dat elke patiënt zich gezien, gewaardeerd en gehoord weet.

Het indrukwekkende sociale experiment dat het coronavirus biedt, geeft de kans belangrijke conclusies te trekken, ook op het vlak van preventie van dementie. Als onze sociale contacten afnemen, doen onze hersenen hetzelfde. Dementie is meer dan geheugenverlies, er is ook communicatieverlies. In afwachting van de wonderpil blijft de medemens het beste medicijn.

Wij hebben de oren en de ogen van de ander nodig. Het zal vooral van onszelf afhangen, of we ons willen openstellen of ons willen terugtrekken. We kunnen kiezen: een open geest of een krimpend brein. Na de isolatie volgt de oprechte verbinding: van lockdown naar open up.

Kasper Bormans promoveerde aan de KU Leuven als communicatie­wetenschapper op verhogen van levens­kwaliteit bij dementie.  Beeld -
Kasper Bormans promoveerde aan de KU Leuven als communicatie­wetenschapper op verhogen van levens­kwaliteit bij dementie.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden