Opinie

Opinie: ‘Sluitingen van ggz-klinieken? Zorgverzekeraars moeten stoppen met het achterhouden van premiegeld voor de psychiatrie’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Overal sluiten psychiatrische klinieken, terwijl het geld er wel is. Minister Kuipers moet ingrijpen en zorgverzekeraars dwingen aan hun zorgplicht te voldoen, zegt ouderenpsychiater Manon Kleijweg. ‘Onbehandelde psychiatrische aandoeningen kosten de maatschappij een fortuin.’

Manon Kleijweg

Binnen één maand meldde Het Parool sluiting van twee Amsterdamse ggz-afdelingen. De vestiging van PsyQ, onderdeel van ggz-aanbieder Parnassia, stoot 1200 poliklinische patiënten af. PsyQ biedt behandeling voor relatief ongecompliceerde psychiatrische aandoeningen. Dat is inmiddels minder lonend door het ggz-bekostigingssysteem dat begin dit jaar werd ingevoerd.

Eind maart werd bekend dat ook Kliniek voor Intensieve Behandeling (KIB), onderdeel van Arkin, de laatste 18 bedden sluit. KIB’s, waarvan er landelijk nog vier over zijn, richten zich juist op de ziekste patiënten. Patiënten met zulke ernstige psychiatrische problemen, bijkomende heftige agressie of zelfbeschadiging, dat behandeling op een gewone psychiatrische afdeling onverantwoord is.

Ook elders in het land gaan door geldproblemen in allerijl afdelingen dicht bestemd voor patiënten met ernstige mentale klachten, zoals Lisa Westerveld (GroenLinks) en Attje Kuiken (PvdA) op 5 april aankaartten in Kamervragen.

Nauwelijks alternatieven

In Lunteren sluit per 1 juli het Centrum voor Psychotherapie. Dit centrum biedt een van de schaarse opnamemogelijkheden voor mensen met persoonlijkheidsproblematiek, bij wie poliklinische behandeling niet helpt. Voor Centrum voor Psychosomatiek Eikenboom in Zeist dreigt sluiting van de helft van de bedden. De afdeling staat hoog aangeschreven en behandelt mensen met lichamelijke klachten waarvoor geen fysieke oorzaak kan worden gevonden, bijvoorbeeld onverklaarde hevige pijnen of uitval van lichaamsfuncties.

Beide centra hebben een landelijke functie voor patiënten die langdurig zonder succes elders werden behandeld. Patiënten die sterk geïnvalideerd zijn, niet meer functioneren binnen gezinsverband en op het werk, die ernstig lijden en hun naasten vaak met hen. De intensieve behandeling is hun laatste strohalm. Terecht: de behandelresultaten zijn opvallend goed. Voor beide afdelingen is een lange wachttijd en bestaan nauwelijks alternatieven.

Laag gesteld plafond

De schaarste aan behandelmogelijkheden in de psychiatrie is niet nieuw. Inmiddels wachten 40.000 Nederlanders langer dan de maximumnorm van veertien weken op psychiatrische behandeling. Terwijl het geld er wél is, stelde de Algemene Rekenkamer in 2020 in haar rapport Geen plek voor grote problemen.

Zorgverzekeraars maken jaarlijks prijsafspraken met ggz-instellingen, waarin ze een plafond vaststellen van het bedrag dat door de instelling mag worden ingezet voor behandeling. Zorgverzekeraars stellen die plafonds zo laag af dat ze sinds 2012 jaarlijks zo’n 10 procent, in totaal 300 miljoen euro, achterhouden van de door VWS vastgestelde landelijke jaarbegroting voor de ggz.

Hierin zag VWS in 2019 aanleiding om die begroting voortaan definitief te verminderen met 300 miljoen per jaar. Dit contrasteert scherp met de ziekenhuiszorg: daar wordt het door VWS begrote bedrag al jaren fors overschreden, zo becijferden hoogleraren Gezondheidszorgeconomie Jeurissen en Maarse recent.

Toezichthouder doet niets

Kan dit zomaar? Eigenlijk niet. Zorgverzekeraars hebben een wettelijke zorgplicht. Dat betekent dat premiebetalers recht hebben op tijdige zorg, van voldoende kwaliteit, binnen redelijke reisafstand. Wat kwaliteit inhoudt, is vastgelegd in van overheidswege getoetste standaarden. Daarin wordt ook de zorg van de afdelingen die nu dreigen te sluiten genoemd. Toezichthouder NZa, de Nederlandse Zorgautoriteit, moet zorgverzekeraars aan hun zorgplicht houden, desnoods met boetes. Maar de NZa doet niets.

Kennelijk meet het ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) met twee maten. Enkele jaren geleden trok ze grif de portemonnee voor drie prestigieuze protonentherapie-installaties van samen 230 miljoen. Die staan nu te verstoffen omdat de resultaten tegenvallen. Met dit geld was de ggz-wachtlijst goeddeels opgelost.

Ontstaan wachtlijsten door toestroom van lichte mentale problemen? Welnee: het aantal in de psychiatrie behandelde volwassenen daalde sinds 2013 met 20 procent. Te weinig personeel? Onzin, sinds 2012 steeg het aantal ggz-behandelaars met 15 procent. Het personeelsgebrek is hoogstens relatief: werkplekken waar bedrijfsvoering prevaleert boven zorgkwaliteit zijn niet populair.

Kuipers moet ingrijpen

Onbehandelde psychiatrische aandoeningen kosten de maatschappij een fortuin. Psychische klachten zijn de meest voorkomende oorzaak van arbeidsongeschiktheid. Bovendien zijn psychiatrische behandelingen even effectief als die van lichamelijke aandoeningen. Het is niet alleen onethisch, maar ook onverstandig zorg te onthouden aan Nederlanders met psychiatrische aandoeningen.

De NZa valt onder de verantwoordelijkheid van VWS-minister Ernst Kuipers. Hij bewees in zijn pas korte regeerperiode in detail te kunnen ingrijpen in de centralisatie van de kinderhartchirurgie. 40.000 wachtenden verdienen van de minister dezelfde aandacht voor rechtvaardige financiering van hun behandeling. Want momenteel geldt: All patients are equal, but some patients are more equal than others.

Manon Kleijweg is ouderenpsychiater. Beeld -
Manon Kleijweg is ouderenpsychiater.Beeld -

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden