Opinie

Opinie: ‘Sluiting GGZ-klinieken is onrechtmatig’

Het sluiten van klinieken voor hoog-specialistische GGZ is onrechtmatig vindt ouderenpsychiater Manon Kleijweg. ‘Er bestaat namelijk een wettelijke zorgplicht voor zorgverzekeraars.’

Manon Kleijweg
null Beeld anp
Beeld anp

‘Sluitingen van GGZ-Klinieken? Verzekeraars moeten stoppen met het achterhouden van premiegeld voor de psychiatrie,’ betoogde ik 11 april in Het Parool. Zorgverzekeraars hielden jarenlang 300 miljoen over op de GGZ. Toch sluit binnenkort een serie klinieken voor hoog-specialistische GGZ. Zoals per 1 mei de Kliniek Intensieve Behandeling (KIB) in Amsterdam, een afdeling voor patiënten met uitzonderlijk risicovol gedrag, bijvoorbeeld ernstige zelfbeschadiging of agressie.

Klinieken met een ellenlange wachtlijst, voor patiënten met ernstige en complexe problemen die nauwelijks of geen alternatief hebben. Dat maakt sluiting onrechtmatig, stelde ik. Er bestaat namelijk een wettelijke zorgplicht voor zorgverzekeraars: premiebetalers hebben recht op tijdige zorg, van voldoende kwaliteit, binnen redelijke reisafstand. Voor de maximale wachttijd bestaat een wettelijke norm van 3,5 maand. Wat kwaliteit inhoudt, is vastgelegd in van overheidswege getoetste kwaliteitsstandaarden. Daarin wordt ook de zorg van de afdelingen die nu dreigen te sluiten genoemd.

Zorglicht

Nog geen drie dagen later verscheen er een reactie van zorgverzekeraar Menzis over de kwestie in zorgbeleidsblad Zorgvisie, op 25 april volgde Zilveren Kruis. Beide gaven aan zich geen zorgen te maken over hun zorgplicht. ‘Er blijft voldoende zorg voor deze doelgroep, zij het in een andere vorm,’ reageert Menzis op de sluiting van het Centrum voor Psychotherapie.

Zowel verwijzers als behandelaars zien opname als enige alternatief omdat patiënten voor hun persoonlijkheidsproblematiek soms al acht poliklinische behandelingen hebben doorlopen. Maar dat is niet het probleem van Menzis: ‘Het is vervolgens aan de zorgorganisatie zelf op welke manier zij de zorg organiseren.’ Zilveren Kruis denkt er net zo over: ‘Wij bepalen als zorgverzekeraar niet welke cliënten welke behandeling nodig hebben. Dat is aan de zorgaanbieder.’

Geldnood

Zorginstelling Altrecht sluit uit geldnood de helft van de bedden van kliniek Eikenboom, de enige Nederlandse opname-afdeling voor patiënten met ernstig invaliderende psychosomatische klachten. Ook daar vinden behandelaars opname essentieel voor hun patiënten, die door hun klachten vaak niet kunnen reizen. Zilveren Kruis ziet dit als een meningsverschil tussen bestuur en behandelaren: ‘Altrecht stelt dat een deel van deze behandeling ambulant kan, dus dan komt onze zorgplicht niet in gevaar.’

Wacht even: kunnen zorgverzekeraars aan hun zorgplicht voldoen, zonder feitelijk aan hun zorgplicht te voldoen? Nee, natuurlijk niet, tenzij Hans Klok recent tot de directie van Menzis is toegetreden. Met hun standpunt ‘de zorgaanbieder bepaalt welke behandeling patiënten nodig hebben’ schenden zorgverzekeraars achteloos hun eigen Zorgverzekeringswet. Die zegt: ‘De vraag of een verzekerde behoefte heeft aan een bepaalde vorm van zorg of een bepaalde andere dienst, wordt slechts op basis van zorginhoudelijke criteria beantwoord.’ En die criteria, wie gaan daar over? Niet de bestuurder van de zorginstelling, de boekhouder niet, en ook niet de Raad van Commissarissen.

Geen onbeperkte vrijheid

De enigen die de individuele zorginhoudelijke afweging kunnen maken, zijn de zorgverleners. De huisarts, die verwijst omdat ze de zorg voor die jongeman met psychotische suïcidegedachten niet langer meer kan waarmaken. De psychiater, op wiens afdeling geen mogelijkheden zijn om een maandenlange separatie te doorbreken. De psycholoog van Eikenboom, die bij de aanmelding ziet dat eerdere stappen uit de behandelrichtlijn ineffectief waren. Zorgverleners hebben daarin bepaald geen onbeperkte vrijheid. Zowel Inspectie als de Nederlandse Zorgautoriteit zien toe op het volgen van de kwaliteitsstandaarden, die niet alleen de mogelijkheden, maar ook de grenzen van de zorg beschrijven.

Over de patiënten van de KIB Amsterdam denkt Zilveren Kruis ons gerust te kunnen stellen: ‘Voor het merendeel is een andere plek gevonden bij dezelfde of een andere aanbieder.’ Pas als iedereen geplaatst is, komen de patiënten op de wachtlijst aan de beurt. Hoe die wachtlijst eruit ziet werd afgelopen vrijdag duidelijk voor de ingang van de KIB. Een klein groepje demonstranten, naasten, behandelaars en (ex-)cliënten van het Centrum voor Psychotherapie en Eikenboom, had zich aan de Vlaardingenlaan verzameld om steun te betuigen.

Verklaring

De meeste patiënten waren nog te ziek om naar buiten te mogen, daarom las een demonstrant hun verklaring voor. ‘Cliënten die in andere klinieken alleen nog maar in een separeercel sliepen, werken hier weer toe naar slapen op hun eigen kamer. De KIB geeft ons een stukje normaal leven terug. Sluiting van de KIB betekent dat dit voor tientallen mensen die al maanden gedwongen opgenomen zijn zonder zicht op verbetering, onbereikbaar wordt.’ Voor hen heeft Menzis goed nieuws: ‘Mensen die geen geschikt behandelaanbod kunnen vinden of te lang moeten wachten kunnen altijd hun zorgverzekeraar bellen voor Zorgbemiddeling.’

U, ministers Helder en Kuipers van Langdurige Zorg en VWS, leidt momenteel de onderhandelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA), waar afspraken worden gemaakt over de verdeling van de zorgpremiegelden. Beiden kent u, vanuit uw vorige functie, de dreiging van code zwart. De GGZ kampt al jaren met code zwart, de reactie van de zorgverzekeraars toont dat het nog zwarter kan. Draai alstublieft het licht aan voor onze patiënten. U hoeft alleen maar de wet te volgen, uw artseneed en uw medemenselijkheid.

Manon Kleijweg is ouderenpsychiater en een van de initiatiefnemers van petitie Reddeggz.nl.

Manon Kleijweg Beeld HHW
Manon KleijwegBeeld HHW
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden