PlusOpinie

Opinie: ‘Shell niet alleen aan zet, iedereen moet bijdragen om uitstoot te verlagen’

Shell moet zijn CO2-uitstoot verminderen. Maar goed beschouwd is dat de verantwoordelijkheid van ons allen, stelt voormalig klimaatonderzoeker Wieger Fransen.

Door alle aandacht voor de gevolgen van corona zouden we bijna vergeten dat de rechter een unieke uitspraak heeft gedaan in de zaak van ‘de milieubeweging’ tegen Shell. Niet zozeer omdat de uitspraak Shell ertoe verplicht zijn uitstoot significant te verminderen (resultaatsverplichting), maar vooral omdat Shell ook wordt gemaand zich te richten tot zijn eindgebruikers. Tot ons dus. En dat gaat verder dan een verplichte mededeling bij elke tankbeurt in de trant van ‘geld lenen kost geld’. Shell moet de risico’s van met het tanken van Shell benzine samenhangende CO2-emissies opheffen of voorkomen. Shell wordt zo moreel verantwoordelijk gehouden voor de gevolgen van het gebruik van zijn producten. Voor het tanken bij Shell dus. Het betreft hier weliswaar een inspanningsverplichting – vandaar ‘moreel’ – die niet terug te vinden is in de uiteindelijke uitspraak, maar dat de burger is inbegrepen maakt de uitspraak uniek.

Shellvestiging in Pernis Beeld Robin Utrecht/EPA
Shellvestiging in PernisBeeld Robin Utrecht/EPA

De weinige aandacht voor deze inspanningsverplichting verbaast me, want het noemen in het vonnis van de burger als klant van Shell heeft opvallende aspecten. Het eerste aspect is dat de rechter voor mijn gevoel toch een beetje tegen KLM zegt dat het voor vertrek tegen passagiers moet laten zeggen dat ze volgende keer de fiets moeten nemen. Of tegen de slager dat-ie zijn klant moet zeggen dat die volgende keer beter zijn zaak kan overslaan, omdat-ie voor elk biefstukje een boom moet planten. Dat er zo weinig onrust is ontstaan bij andere private partijen met activiteiten met grote CO2-last is dan ook opmerkelijk. Als ik de aanklager zou zijn en de uitspraak houdt in hoger beroep stand, zou ik me afvragen “KLM next?”.

Politieke keuze

Een tweede aspect is dat de rechter met de inspanningsverplichting op de stoel van de politiek gaat zitten. Die stelt expliciet dat klimaatverandering of tenminste de risico’s ervan voorkomen moeten worden en daar kan je best anders over denken. Uit de coronabestrijding blijkt dat de staat bereid is op de gevolgen van klimaatverandering gelijkende risico’s te nemen. Nederland koos immers voor een aanpak waarbij het virus zijn gang mag gaan zolang de zorgcapaciteit niet wordt overschreden. De staat had ook kunnen kiezen voor een strategie waarmee China, Australië en Nieuw-Zeeland inzetten op minimalisering van sterfgevallen. Ik wil maar zeggen, oplegging van een inspanningsverplichting lijkt op een politieke keuze.

Eigen verantwoordelijkheid

Maar het opvallendste aspect betreft het buiten schot blijven van de eigen verantwoordelijkheid van de burger in de discussie naar aanleiding van het vonnis. Er lijkt niemand die in die discussie een actieve rol voor de ‘eindgebruiker’ ziet bij de realisering van de inspanningsverplichting voor zover Shell daar zelf niet ‘direct’ via de verkoop van zijn producten verantwoordelijk voor is. Kortom, Shell is de boosdoener en niet wij die al die decennia tanken. En die dat nog steeds doen. En zo is ook de KLM een boosdoener en straks wellicht ook de slager die ons al eeuwen van vlees voorziet.

We hebben dus allen boter op ons hoofd, inclusief de Shell aanklagende partijen, waarvan één van de vertegenwoordigers zei dat hij het ook voor zijn drie kinderen deed. Drie? Kon hij dan niet weten dat? Dat kon hij wel, wij allen. Al lang, al is dat afhankelijk van waar je de breuk legt. In 1859 bij Tyndal die ontdekte dat CO2 in de atmosfeer infrarode straling van de aarde tegenhoudt? In 1896 bij Arrhenius die dat effect kwantificeerde? In 1957 bij het artikel van de klimaatwetenschappers Revelle en Suess? In 1975 bij het rapport aan de Club van Rome met een nauwkeurige voorspelling van de CO2-concentratie nu? In 1989-90 bij het IPCC-rapport of de internationale klimaatconferentie in Noordwijk? Of in 1996 bij het rapport van de parlementaire commissie klimaatverandering? We hebben allen schuld. Het is te laat elkaar op klimaatgebied de maat te nemen. Dat hadden we in 1990 moeten doen. En liever eerder.

De tijd dat we met de vinger kunnen wijzen is voorbij. Het is nu aan ons, burger, zakelijke relatie, eindgebruiker om radicaal te minderen. Dat we daarmee Shell helpen aan zijn inspanningsverplichting te voldoen is mooi meegenomen. Verbeter de wereld, help Shell!

Wieger Fransen is voormalig klimaatonderzoeker en momenteel student sociologie aan de UvA Beeld
Wieger Fransen is voormalig klimaatonderzoeker en momenteel student sociologie aan de UvA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden