PlusOpinie

Opinie: ‘Rondom rouw bestaat geen goed of fout. Waarom doen we dan wel alsof?’

Over Queen Elizabeth wordt vaak (kritisch) beweerd dat zij nooit huilt, ook niet tijdens begrafenissen van dierbaren. Beeld Tim Graham Photo Library via Getty
Over Queen Elizabeth wordt vaak (kritisch) beweerd dat zij nooit huilt, ook niet tijdens begrafenissen van dierbaren.Beeld Tim Graham Photo Library via Getty

De dood is moeilijk te doorgronden of te bevatten. Waarom heerst er dan een idee over wat ‘goed’ of ‘fout’ rouwen is, vraagt Harmen van Liemt zich af.

Harmen van Liemt

Ik ben bij mijn grootmoeder in Rotterdam, ze is 86 geworden en de kamer zit vol familie. We komen te spreken over mijn grootvaders graf, een plek waar eigenlijk niemand meer komt. Over twee weken is hij tien jaar overleden. Ook al was ik jong toen hij stierf, ik heb me altijd zeer verbonden met hem gevoeld. Hij heeft zich hard gemaakt voor de homo-emancipatie in de jaren zeventig. Vaak fantaseer ik over wat ik hem graag zou willen vertellen over mijn eigen ervaringen rondom het onderzoeken van seksualiteit.

Zelf voel ik niet zoveel bij een graf. Nadat mijn beste vriend afgelopen zomer onverwachts overleed, is zijn graf voor mij niet de plek waar ik geconfronteerd word met verdriet of gemis. Voor mij zit die energie op plekken waar we samen van kleins af aan als broers tijd spendeerden, zoals de duinen op Schiermonnikoog of de winkelstraat in het dorp waar hij vandaan kwam.

Door het gesprek op mijn grootmoeders verjaardag stond ik stil bij de verschillende definities en uitingen van rouw, en hoe uiteenlopend men de dood benadert. Rouwen valt niet te kwalificeren noch te kwantificeren. Desondanks heerst er in mijn omgeving, wellicht onbewust, een dominant beeld van wat ‘gezond’ rouwen betekent en wat niet.

Zelf heb ik een eigen visie op deze thematiek gevormd, die voor mij werkt en waar ik rust en troost uit haal. Dit komt niet alleen door het plotselinge overlijden van mijn beste vriend, maar ook door de serieuze ziekte van mijn zus. Zij leeft al bijna vier jaar met haar diagnose en doet ondanks – of mede door – een onzeker toekomstperspectief waanzinnige dingen. Ze is de krachtigste vrouw die ik ken. Deze vier jaar hebben haar en ons als gezin de tijd gegeven om onze ideeën over de betekenis van het leven en de dood naar onze hand te zetten.

Een masker

Ik voel me momenteel oprecht sterk en gelukkig, maar ik merk dat ik soms aan het twijfelen word gebracht. Dat komt grotendeels doordat veel jonge mensen in mijn omgeving zich niet kunnen voorstellen dat dit mogelijk is met ‘alles wat ik meemaak’.

Wanneer ik uitleg dat ik de dood van mijn vriend en de onzekere toekomst van mijn zus accepteer, denken ze soms dat ik een masker op heb. “Je mag best huilen hoor, je hoeft je niet sterk te houden.” Ik weet dat het aardig bedoeld is, maar het liefst wil ik zeggen dat de mens veel meer aankan dan je denkt.

Dat je je dat misschien niet kunt voorstellen als je (gelukkig maar) nog weinig met de dood te maken hebt gehad, maar dat het echt zo is. Dat ik huil in mijn eigen tijd en niet op een feestje, omdat ik juist dan even afleiding zoek en me gewoon student wil voelen. Dat als ik wel tranen laat, die niet komen door non-acceptatie of ongeluk, maar vanuit liefde. Dat, al zou ik een masker op hebben, ook dát een geaccepteerde uiting zou moeten zijn van verlies, van verdriet, van rouw.

Iedereen is anders

De dood is, denk ik, het enige wat de mens niet werkelijk kan doorgronden. We hebben de neiging alles te willen verklaren en wanneer dat niet kan, bedenken we uit armoede of om houvast te creëren zelf maar een beeld van hoe het zou moeten zijn.

Rondom rouw is er echter geen goed of fout. Als ik voor mezelf spreek, kost dit uitleggen aan mensen meer energie dan het ervaren van de daadwerkelijke pijn zelf. Ik sta in mijn kracht en wanneer dat niet het geval is – want die momenten zijn er vaak genoeg – is dat ook oké. De machteloosheid en het verdriet die met verlies gepaard gaan, zijn gevoelens die ik binnenlaat op zelfverkozen momenten. En dat zal en mag voor iedereen anders zijn.

De avond van mijn oma’s verjaardag slaap ik in de kamer van mijn grootvader, die zich bevindt naast die van haar. Zij sliepen gescheiden sinds zijn coming-out, maar zijn als zielsverwanten altijd bij elkaar gebleven. Voordat ik het licht uit doe geef ik een knipoog naar zijn foto die op het prikbord hangt. Ik droom van hem en wanneer ik wakker word, weet ik zeker dat ik hem echt heb gesproken. Het geeft me een goed gevoel – of mensen me geloven of niet.

Harmen van Liemt, acteur en maker. In september start hij de regieopleiding aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Beeld
Harmen van Liemt, acteur en maker. In september start hij de regieopleiding aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden