Opinie

Opinie: ‘Rechters, laat de staat niet overal mee wegkomen’

Bij de toeslagenaffaire zocht de overheid de grenzen op en rechters gaven te weinig weerwoord. Datzelfde ziet Frans-Willem ­Verbaas tot zijn verdriet al jaren gebeuren in het vreemdelingenrecht.

Het asielzoekerscentrum (azc) in Gilze. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Het asielzoekerscentrum (azc) in Gilze.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Voor advocaten in het vreemdelingenrecht kwam de toeslagenaffaire niet als een verrassing. Een onredelijke overheid die over de burger heen walst en kijkt of zij daar bij de rechter mee kan wegkomen, is in mijn sector maar al te bekend.

Deze maand publiceerde de vreemdelingenrechtadvocatuur het zwartboek Ongehoord; Onrecht in het Vreemdelingenrecht. Het is een bundel vol bedroefd makende gevallen. Asielzoekers die worden afgewezen ondanks forensische rapporten waaruit blijkt dat ze gemarteld zijn. Kosten van forensische rapporten die niet worden vergoed, zelfs als ze tot een verblijfsvergunning leiden. Minderjarigen die het grootste deel van hun leven illegaal en soms ook legaal in Nederland doorbrengen maar toch terug moeten. Bewijsregels waaraan onmogelijk kan worden voldaan. Of wat te denken van een moeder die geen gezinshereniging met haar uit verkrachting geboren kind kan krijgen omdat de toestemming van de vader ontbreekt? En zo kunnen we wel even doorgaan.

Ook Nederlanders die relaties aangaan met vreemdelingen kunnen het slachtoffer worden. Bijvoorbeeld de Nederlandse vrouw die te horen kreeg dat er geen ‘objectieve belemmeringen’ waren om haar gezinsleven te beleven in Afghanistan. Dit ondanks de negatieve reis­adviezen over dat land, vanwege ontvoerings­risico’s voor mensen uit westerse landen.

Nieuwe drempels

Hoe komt dit? Het oordeel dat de overheid ‘onbetrouwbaar’ is klinkt misschien realistisch, maar de overheid is geen mens om op betrouwbaarheid te beoordelen. De door personeels­gebrek geplaagde Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is op zijn best een overheidsorgaan dat probeert in een politiek gevoelig klimaat een restrictief maar rechtvaardig beleid uit te voeren. Op zijn slechtst is het een paranoïde organisatie die overal het slechtste achter zoekt en nieuwe drempels blijft opwerpen.

Door na terechtwijzing van de rechter opnieuw aanvragen om asiel af te wijzen, maakt de IND zelfs haar eigen werkachterstanden nog groter. Dit komt zo vaak voor dat het niet uitsluitend te verklaren is als gevallen van ‘ambtenaren die de knop niet kunnen omzetten.’ Het roept ook twijfel op over het morele kompas binnen de IND.

Nieuwe beslissing

Ook de rechter lijkt een onderdeel van het probleem. De bestuursrechter, die ook het vreemdelingenrecht doet, is traditioneel terughoudend en geneigd de overheid gelijk te geven. Als de burger in het ongelijk wordt gesteld, dan is de zaak meteen klaar. Krijgt de overheid ongelijk, dan moet diezelfde overheid een nieuwe beslissing nemen. Daarmee wordt op zijn minst gesuggereerd dat een nieuwe afwijzing met andere argumenten wel door de beugel kan.

Het bestuursrecht is ook een piepsysteem. Als de burger en diens advocaat niet op het juiste moment op het juiste knopje drukken, doet de rechter niets. De asielrechter die ervan overtuigd is dat een asielzoeker bij terugkeer gevaar loopt, mag diens beroep afwijzen als de advocaat niet de juiste argumenten aanvoert. Sterker nog, dat moet hij doen! Zo niet, dan treedt hij buiten de omvang van het geschil en vernietigt de Raad van State zijn uitspraak.

Cowboygedrag

Het ware probleem ligt in cowboygedrag van ambtenaren die de grenzen van de wet opzoeken of overschrijden om te kijken of de overheid daarmee kan wegkomen. Stilzittende rechters zijn echter niet voorbehouden aan vreemdelingenrecht of toeslagenaffaires. Ook strafrechtadvocaten en fiscalisten klagen over deze praktijken.

Deze constateringen zijn helaas niet nieuw. Voor de rechterlijke macht geldt hetzelfde als voor de ziekenzorg: zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Frans-Willem Verbaas is advocaat vreemdelingenrecht. Beeld
Frans-Willem Verbaas is advocaat vreemdelingenrecht.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden