Opinie

Opinie: ‘Preventief fouilleren? Met een keukenschaar op zak ben je al een risico’

Op de proef met preventief fouilleren in Amsterdam is veel aan te merken, stelt Peter van de Wijngaart. Tijdens de vorige proef werden bijvoorbeeld een keukenschaar en een bot tafelmes met pindakaas in beslag genomen.

Peter van de Wijngaart
De politie hield vorig jaar een wapencontrole op het Waterlandplein, waarbij mensen preventief werden gefouilleerd onder het oog van drie waarnemers die keken of er sprake was van etnisch profileren.  Beeld Evert Elzinga/ ANP
De politie hield vorig jaar een wapencontrole op het Waterlandplein, waarbij mensen preventief werden gefouilleerd onder het oog van drie waarnemers die keken of er sprake was van etnisch profileren.Beeld Evert Elzinga/ ANP

Deze maand is een nieuwe proef met preventief fouilleren in Amsterdam, ondanks alle kritiek, van start gegaan. De gemeenteraad is al jaren in meerderheid tegen, de opbrengsten zijn ronduit armzalig te noemen en in een veiliger wordende stad zijn er steeds grotere vraagtekens te stellen bij de proportionaliteit van deze zware vorm van handhaving.

De zeer minimale opbrengst van preventief fouilleren zou een teken aan de wand moeten zijn. Gedurende een maand preventief fouilleren, met forse politie-inzet, werden afgelopen jaar niet meer dan honderd voorwerpen in beslag genomen. Zonder het zeer strikte verbod op alle voorwerpen die maar enigszins scherp zouden kunnen zijn was de opbrengst zelfs maar zestien voorwerpen geweest. Pas deze zomer bleek uit vrijgegeven informatie dat ook volstrekt onschuldige voorwerpen in beslag worden genomen, bijvoorbeeld een keukenschaar en een bot tafelmes met daaraan nog de pindakaas.

Veiliger stad

De lage opbrengst van preventief fouilleren is niet verbazingwekkend. De trend is al jarenlang dat Amsterdam veiliger wordt. Zelfs in buurten die als veiligheidsrisicogebied werden aangewezen is het aantal geregistreerde wapenincidenten sinds 2014 gedaald met minimaal 25 tot 90 procent. Het beperkte aantal in beslag genomen voorwerpen is in lijn met deze toegenomen veiligheid.

Daarom zijn er steeds grotere vraagtekens te plaatsen bij de proportionaliteit van preventief fouilleren. Tot voor kort vormde een grondige analyse op basis van heldere criteria de basis voor een gebiedsaanwijzing. De heldere criteria en de transparantie van het proces maakten het mogelijk om een maatschappelijk debat te voeren over de zin en onzin van preventief fouilleren. Bij de huidige proef met preventief fouilleren van burgemeester Halsema is van zowel heldere criteria als van een grondige analyse geen sprake meer.

Burgemeester Halsema heeft de raad langdurig voorgehouden dat veiligheidsrisicogebieden met een ‘informatiegestuurde werkwijze’ worden aangewezen. Uit openbaar gemaakte documenten blijkt echter dat het gehele informatiegestuurde proces afgelopen jaar niet niet meer omvatte dan een enkel document, een weinig zeggende tabel van de politie. Van enige analyse door de gemeente zelf lijkt in het geheel geen sprake te zijn geweest.

Geen aselecte werkwijze

Ook op de uitvoering door de politie is veel aan te merken. De gemeente wilde bijvoorbeeld dat de politie aselectief zou werken om profilering te voorkomen. De gemeente legde hiervoor aan de politie op dat per gefouilleerde persoon een formulier werd ingevuld met geslacht en leeftijd. Uit de cijfers blijkt dat twee keer zoveel mannen als vrouwen zijn gefouilleerd en veel meer jongeren dan ouderen. Deze cijfers wekken de indruk dat de politie wel degelijk heeft geprofileerd en dat van een aselecte werkwijze geen sprake is geweest. Het onderzoeksbureau dat de evaluatie opstelde gaf bij navraag aan dat er niet is onderzocht waarom sommige groepen oververtegenwoordigd lijken. Verder onderzoek op dit punt wordt bemoeilijkt omdat de politie na acht maanden zwijgen erkende de registratieformulieren te hebben vernietigd.

Voor de evaluatie van de proef was een schat aan informatie beschikbaar van burgerwaarnemers, straatonderzoeken en politieregistraties. Nagenoeg al deze informatie werd in de gemeentelijke evaluatie genegeerd. Er werd geen analyse gemaakt van de cijfers die wijzen op profilering door de politie, er werd niet ingegaan op de zeer minimale opbrengst van wapens en ‘evaluatie van de proportionaliteit viel ‘niet binnen de scope van het onderzoek’.

Verstandhouding

Een officier gaf in niet mis te verstane taal aan preventief fouilleren enkel ‘voor de bühne’ te vinden. Politie en het Openbaar Ministerie gaven bij de burgemeester aan ‘met het schrappen van de proef te kunnen leven indien dit in het belang van een goede verstandhouding met de raad zou zijn’. De burgemeester zelf lijkt niet te hechten aan die goede verstandhouding met de volksvertegenwoordiging.

Als burger heb ik mij neer te leggen bij de wens van een meerderheid van de raad, dat is democratie. Het enige wat ik van de burgemeester vraag is dat zij hetzelfde doet.

Peter van de Wijngaart (1971) woont sinds 1997 in de Indische Buurt in Amsterdam. Hij werkt als zelfstandig adviseur op het gebied van overheid en communicatie en is begeleider van jongeren. Beeld
Peter van de Wijngaart (1971) woont sinds 1997 in de Indische Buurt in Amsterdam. Hij werkt als zelfstandig adviseur op het gebied van overheid en communicatie en is begeleider van jongeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden