Opinie

Opinie: ‘Overheid neemt een opportunistisch loopje met de wet, als DUO verlenging van paspoorten mag blokkeren’

Mag DUO op jacht naar studieschulden achter het paspoort aan van oud-studenten in het buitenland? Dat de ministers van Binnenlandse en Buitenlandse zaken zeggen van wel, vindt Ulli d’Oliveira een bijzondere omgang met de wet.

Het Parool
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

De kwestie is bekend. DUO, het uitvoeringsorgaan voor de studiefinanciering, gaat achter achterstallige schulden van oud-studenten aan. Een van de middelen die DUO daarbij blijkt te hanteren raakt oud-studenten die inmiddels in het buitenland zitten. Ruim 27.000 daarvan merken tot hun onaangename verrassing dat zij hun paspoort niet meer kunnen verlengen, omdat zij door DUO zijn aangemeld in het Register Paspoortsignalering dat bij het ministerie van Buitenlandse Zaken bijgehouden wordt. Daarmee wordt hun aanvraag geblokkeerd. Zo komt DUO in contact met de achterstallige schuldenaar en kan er een regeling worden getroffen.

Mag dit dwangmiddel, dat de betrokkenen in het land waar ze verblijven opsluit, zo maar ingezet worden? Daarover zijn vragen gesteld door Kamerleden van GroenLinks, die op 14 oktober zijn beantwoord door maar liefst drie bewindslieden. De ministers van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken, verantwoordelijk voor dit deel van de beantwoording, houden er daarbij een wel heel bijzondere omgang met de wet op na.

Zij schrijven namelijk: ‘Art.22 van de Paspoortwet biedt de rechtsbasis om op deze grond een paspoort te kunnen weigeren.’ En: ‘BZ volgt de vigerende wetgeving en voert het proces conform wetgeving uit. De wetgever heeft deze bepaling vastgesteld omdat invordering van de schulden in het buitenland problematischer is dan in het Koninkrijk.’ De ministers verwijzen daarbij naar de memorie van toelichting van de Paspoortwet uit 1987/88.

Bedrog

Hier klopt geen hout van. Het is bedrog. Artikel 22 van de Paspoortwet is allesbehalve een rechtsbasis voor blokkeren van paspoorten voor Nederlanders in het buitenland. Dat blijkt al uit de tekst zelf. Daar staat dat als er een gegrond vermoeden bestaat dat iemand met schulden ‘zich door verblijf buiten het Koninkrijk aan de wettelijke mogelijkheden tot invordering zal onttrekken’ een paspoort kan worden ingetrokken of niet verleend.

De opzet van de Paspoortwet is dus het blokkeren van uitreizen uit Nederland zolang er nog schulden aan de staat zijn. Het gaat om beperking op het recht om het land te verlaten. Dat blijkt ook overduidelijk uit de hele memorie van toelichting. Talloze passages spreken over de uitoefening van het recht om het land te verlaten, neergelegd in artikel 2 van de Grondwet en in internationale verdragen.

Nergens, maar dan ook nergens is sprake van een belemmering om in te reizen of om vanuit het buitenland naar elders te reizen. Zo heet het dat er bij de signalering ‘een gegrond vermoeden’ moet bestaan, ‘dat hij zich door verblijf in het buitenland aan de wettelijke mogelijkheden tot invordering van de verschuldigde gelden zal onttrekken’. En: ‘De beslissing omtrent de verstrekking van een reisdocument is derhalve in feite een beslissing op de vraag of iemand in de gelegenheid wordt gesteld het land te verlaten’. Alles in de Paspoortwet is erop gericht het buitenland niet op te zadelen met figuren die daar last kunnen veroorzaken en te verhinderen dat mensen met schulden aan de staat de benen nemen.

Het zinnetje dat invordering van schulden in het buitenland problematischer is dan in het koninkrijk, is inderdaad terug te vinden in de memorie van toelichting, maar dient daar om te betogen dat zo iemand dus het land niet uit mag, niet om te rechtvaardigen paspoorten in het buitenland te blokkeren. Een vals gebruikt citaat.

Vertrouwen

Geen rechter die een moment zal geloven dat de overheid uit artikel 22 de bevoegdheid kan afleiden om als dwangmiddel schuldenaren in het buitenland op te sluiten en te beletten naar hun eigen land terug te keren.

En dat de ministers nattigheid voelen is af te leiden uit het voornemen om ‘niettemin na (te) gaan in hoeverre het systeem van paspoortsignaleringen nog bij de huidige maatschappelijke context past en of dit eventueel aanpassing behoeft.’ Als dan ook een keer royaal erkend wordt dat de overheid weer eens opportunistisch een loopje met de wet heeft genomen, zou dat weer een kleine bijdrage tot herstel van vertrouwen opleveren. Nu is dat vertrouwen bij mij weer verder gedaald.

Ulli d’Oliveira is oud-hoogleraar migratierecht Universiteit van Amsterdam en adviseur bij Prakken d’Oliveira, Human Rights Lawyers. Beeld Bob Bronshoff
Ulli d’Oliveira is oud-hoogleraar migratierecht Universiteit van Amsterdam en adviseur bij Prakken d’Oliveira, Human Rights Lawyers.Beeld Bob Bronshoff

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden