Opinie

Opinie: ‘Oeigoeren hebben niets aan inclusief gepraat op Amsterdamse universiteiten’

Wat kunnen universiteiten leren van Antoine Griezmann, schaduwspits van FC Barcelona? Mensenrechten zowel in woord als in daad nastreven, vinden Joshua B. Cohen en Assamaual Saidi, en daar is nog een wereld te winnen.

Zijn data en geld voor onderzoek naar slimme zoekmachines het waard om universiteiten te binden aan Huawei?  Beeld Getty Images
Zijn data en geld voor onderzoek naar slimme zoekmachines het waard om universiteiten te binden aan Huawei?Beeld Getty Images

Vorig jaar werd de Research Priority Area Human(e) AI gelanceerd, een nieuw programma voor onderzoek naar kunstmatige intelligentie ten dienste van de mens. Op de Internationale Mensenrechtendag in december werd het Civic AI Lab geopend. Promovendi worden hier opgeleid voor onderzoek naar de effecten van kunstmatige intelligentie op gelijkheid en diversiteit. Bestuurders van de Amsterdamse universiteiten benadrukten daar nog maar eens hoe belangrijk inclusieve kunstmatige intelligentie is. Hoe ‘we’ in Amsterdam daar zoveel om geven.

De vraag is hoe consequent ‘we’ daarin zijn. Zowel de Universiteit van Amsterdam als de Vrije Universiteit hebben namelijk een sponsordeal met de Chinese techgigant Huawei. In het project Dreamslab doen wetenschappers in ruil voor 3,5 miljoen euro en toegang tot data contractonderzoek naar het verbeteren van een intelligente zoekmachine. Dat levert goede media-aandacht op voor Huawei en eventuele uitbreiding van de samenwerking in de toekomst.

Van Huawei is inmiddels ook bekend dat het actief mensenrechtenschendingen in de Chinese provincie Xinjiang faciliteert. Meerdere openbare bronnen laten zien hoe het bedrijf ijverig meebouwt aan een surveillancestaat die de lokale Oeigoerse minderheid middels een uitgebreid technologisch netwerk nauwgezet vervolgt en onderdrukt. Cultureel afwijkend gedrag wordt genadeloos afgestraft met opsluiting in een kamp of erger. Ooggetuigen deelden recent nog gruwelijke verhalen over stelselmatige verkrachting en gedwongen sterilisatie. Huawei verzorgt intussen de infrastructuur voor wat internationaal steeds meer als culturele genocide wordt erkend. Brits-Joodse organisaties vroegen onlangs, hoogst uitzonderlijk, tijdens de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust aandacht voor de erbarmelijke situatie van de Oeigoeren.

Oeigoerenalarm

Profvoetballer van FC Barcelona Antoine Griezmann had tot voor kort ook een sponsordeal met Huawei. Hij kon zich naar eigen zeggen niet langer verenigen met een bedrijf dat zo omgaat met mensenrechten. De druppel kwam in december, toen bleek dat het bedrijf een test had uitgevoerd met een etnisch profilerend ‘Oeigoerenalarm’: kunstmatig intelligente software die iemand met ‘Oeigoerse’ gelaatstrekken in een menigte kan onderscheiden en vervolgens een melding geeft aan de lokale veiligheidsdiensten.

De reactie vanuit de universiteiten? Na eerdere kritiek van de ondernemingsraad, de studentenraad en een collectief van wetenschappers, bleven de betrokkenen al vasthouden aan de samenwerking. Bestuurders van de UvA wilden toen liever vooruitkijken en wezen naar discussies over toekomstige regels en naar de politiek. De betreffende ministeries wezen op hun beurt op de eigen verantwoordelijkheid van de universiteiten.

Voor de betrokken VU-onderzoeker Frank van Harmelen waren de nieuwe onthullingen ‘geen groot nieuws’, liet hij weten in het universiteitsblad van de VU. Universiteitsbestuurders veroordeelden uiteraard de etnisch profilerende praktijken, maar verwezen in één adem naar Europese regelgeving en afspraken over het eigen onderzoek met de Europese dependance van Huawei. Het is een bevreemdende legalistische respons, zeker vergeleken met de reactie van nota bene een Europese vicepresident communicatie van Huawei. Hij kon de praktijken van zijn werkgever namelijk niet meer aan zichzelf verkopen en stapte daarom op.

Geloofwaardigheid

Huawei zelf communiceerde op trumpiaanse wijze dat ze nooit technologie zouden gebruiken om te onderdrukken. Later bleek tot twee keer toe uit documenten op de eigen website dat Huawei aan wel meer etnisch profilerende technologieën heeft meegewerkt. Ondertussen bouwt het bedrijf, als een van de vijftien vlaggenschepen van de Chinese kunstmatige intelligentiestrategie, verder mee aan de surveillancestaat en exporteert Huawei verschillende op Oeigoeren geteste technologieën naar grotendeels andere onvrije landen. Naar Oeganda bijvoorbeeld, waar Huawei actief het regime ondersteunt bij het opjagen van dissidenten.

Hoe kunnen de universiteiten lessen over diversiteit, inclusiviteit en mensenrechten geven als ze tegelijkertijd hun goede naam verbinden aan een bedrijf dat onderdrukkende regimes actief ondersteunt bij de vervolging van minderheden en dissidenten? Hoe kun je als universiteitsbestuur recent een eredoctoraat uitreiken aan hoogleraar Shoshana Zuboff voor haar onderzoek naar de gevaarlijke macht van techgiganten als je tegelijkertijd de meest perverse vorm van die macht legitimeert middels samenwerking? Hoe belangrijk vinden de betrokken bestuurders en onderzoekers inclusieve kunstmatige intelligentie daadwerkelijk als ze tegelijkertijd onverminderd geld en data blijven aannemen van een partij als Huawei? Hoe geloofwaardig ben je dan nog?

Als leden van de Amsterdamse universitaire gemeenschap voelen wij de plicht om ons uit te spreken tegen de samenwerking met Huawei. We appelleren aan iedereen die een hart heeft voor mensenrechten en mensgerichte kunstmatige intelligentie om hetzelfde te doen. We roepen de betrokken bestuurders en onderzoekers op de samenwerking te heroverwegen en wensen hen daarbij net zoveel wijsheid en moreel besef toe als Griezmann.

We hopen dat ze de kans aangrijpen om voor eens en altijd publiekelijk duidelijk te maken dat ‘we’ aan de Amsterdamse universiteiten helemaal niets te maken willen hebben met bedrijven die met hun technologie mensenrechtenschendingen faciliteren. Dat niet alleen Amsterdammers, maar ook Oeigoeren, Oegandezen en andere mensen erop mogen vertrouwen dat we in Amsterdam daadwerkelijk streven naar inclusieve kunstmatige intelligentie voor iedereen.

Assamaual Saidi, student rechtsgeleerdheid en politicologie en lid Centrale Studentenraad van de Universiteit van ­Amsterdam. Beeld -
Assamaual Saidi, student rechtsgeleerdheid en politicologie en lid Centrale Studentenraad van de Universiteit van ­Amsterdam.Beeld -
Joshua B. Cohen, promovendus politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Beeld -
Joshua B. Cohen, promovendus politicologie aan de Universiteit van Amsterdam.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden