Opinie

Opinie: ‘Obesitas is ongelijk verdeeld per wijk. Gemeente, pak het aanbod aan’

null Beeld ANP
Beeld ANP

Met het meerjarenprogramma Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht probeert de gemeente jongeren betere voedselgewoonten aan te leren om obesitas in de stad terug te dringen. Absoluut noodzakelijk, stellen Ewald Engelen en Ate Jepma, maar in het plan wordt te weinig rekening gehouden met de verspreiding van fastfoodverkopers over de stadsdelen.

Het Parool

Een van de lessen van twee jaar corona is dat voorkomen beter is dan genezen. En omdat obesitas een belangrijke voorspeller bleek van wie ernstig ziek zou kunnen worden van corona, is eens te meer aangetoond hoe belangrijk het is dat jongeren zich zo vroeg mogelijk de juiste voedingsgewoontes eigen maken. Juist bij de preventie van obesitas – en dus van corona – geldt: jong geleerd is oud gedaan.

Eerder deze maand stond in deze krant een groot stuk over de hoeveelheid frisdrank die de Amsterdamse jeugd volgens onderzoek blijkt te drinken. Meer dan drie glazen per dag, en sommigen drinken het de hele dag door. Schrikken, vond de gemeente. De jeugd moet van de frisdrank af. Het is een bewezen obesitas-veroorzaker en dus is de schrik terecht. Bovendien past het in de lopende programma’s van de gemeente om de Amsterdamse jeugd op een gezond gewicht te krijgen.

Dat meerjarenprogramma heet de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht en probeert vooral bij jongeren een gezonde levensstijl tussen de oren te krijgen. De nadruk ligt op uitnodigingen om te sporten en het verstrekken van informatie over hoe gezond te eten. De onderliggende aanname is dat ongezond eten en drinken, en dus obesitas, een kwestie is van persoonlijke keuzes.

Per buurt verschillend

Internationaal is de omvang van de anti-obesitasprogramma’s gelijk opgegaan met de toename van het aantal burgers dat een bmi heeft van 30 of hoger. En dat heeft alles te maken met de (veel) hogere gezondheidszorgkosten die burgers met een verkeerd voedingspatroon veroorzaken. In de Europese Unie als geheel heeft gemiddeld 17 procent van de inwoners een bmi van 30. In Nederland is dat percentage 14 procent, en in Amsterdam 12,5 procent.

Klinkt goed, maar toch is de situatie niet rooskleurig. Er bestaan namelijk sterke sociaal-ruimtelijke verschillen in de obesitasgraad per buurt, en dus tussen verschillende bevolkingsgroepen, zo blijkt uit data die wij de afgelopen maanden hebben geanalyseerd. Zo heeft in grote delen van Amsterdam-Zuid slechts 4 procent van de volwassenen obesitas, terwijl in grote delen van Nieuw-West, Noord en Zuidoost de obesitasgraad de laatste jaren is gestegen naar 23 procent.

De onderliggende aanname in het anti-obesitasbeleid van de gemeente is dat voeding een individuele keuze is – zie ook de recente aandacht voor frisdrank. Daardoor gaat men er te gemakkelijk aan voorbij dat goed voedsel concurreert met slecht voedsel en dat het aanbod van zulk voedsel dus weleens belangrijker zou kunnen zijn dan het verstrekken van informatie over hoe obesitas te voorkomen, zoals nu het geval is met de gemeentelijke programma’s.

Voedselwoestijnen

Om het maar eens op zijn Bijbels te zeggen: de geest is gewillig, maar het vlees is zwak. Hoe meer fastfoodzaken in een buurt, hoe hoger de obesitasgraad daar, zo leert ons onderzoek. Het centrum is de grote uitzondering, want dat is de vreetschuur geworden van de 18 miljoen bezoekers van buiten die Amsterdam voor de coronacrisis jaarlijks mocht begroeten.

Food deserts, worden het in de buitenlandse literatuur genoemd: voedselwoestijnen. Buurten vol inwoners met kwetsbare sociaaleconomische status en vaak met een migratieachtergrond, waar snackbars en outlets van fastfoodbedrijven buitenproportioneel vertegenwoordigd zijn.

Gegeven de aard van de mens – dichtbij en goedkoop zijn prikkels waar we lastig weerstand tegen weten te bieden – verdient het aanbeveling om het Amsterdamse anti-obesitasbeleid uit te breiden met wat meer instrumenten. Niet alleen preken, maar ook verbieden. Probeer het bestemmingsplan te gebruiken om het fastfoodaanbod in kwetsbare wijken te beperken en te vervangen door een gezonder aanbod. Obesitas is namelijk dodelijk.

Ate Jepma. Dit stuk is gebaseerd op het scriptieonderzoek van Jepma, getiteld: ‘Niemand kiest voor overgewicht’. Beeld -
Ate Jepma. Dit stuk is gebaseerd op het scriptieonderzoek van Jepma, getiteld: ‘Niemand kiest voor overgewicht’.Beeld -
Ewald Engelen. Beeld -
Ewald Engelen.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden