Opinie

Opinie: ‘Nieuwe indeling van de Nederlandse bevolking door het CBS roept vragen op’

Het Centraal Bureau voor de Statistiek wil racistische ondertonen vermijden bij de indeling van de Nederlandse bevolking op herkomst. Maar aan de nieuwe indeling met ‘neutrale’ terminologie mankeert ook een en ander, vindt Ulli d’Oliveira.

Ulli d’Oliveira
Is migratie vanaf Curaçao naar Amsterdam hetzelfde als pakweg verhuizen van Harlingen naar Amsterdam? Beeld Getty Images
Is migratie vanaf Curaçao naar Amsterdam hetzelfde als pakweg verhuizen van Harlingen naar Amsterdam?Beeld Getty Images

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft weer eens een nieuwe indeling van de bevolking naar herkomst bedacht. De vijftig jaar geleden geïntroduceerde indeling in autochtonen en allochtonen, bedoeld als chic eufemisme, was verworden tot een stigmatiserend onderscheid met raciale ondertonen. Daarom werd in 2016 overgestapt op een indeling naar al dan niet westerse migratieachtergrond van de eerste of tweede generatie. Ook deze goedbedoelde (?) terminologie raakte in no-time sleets en vertoonde steeds duidelijker raciale en culturele vooroordelen. Vandaar dat na uitvoerige gesprekken met allerhande belanghebbenden en experts tot een nieuwe, ‘neutrale’ terminologie is besloten, die geleidelijk zal worden ingevoerd.

De nieuwe indeling sorteert eerst of iemand in Nederland geboren is of niet. Is hij/zij in Nederland geboren, dan wordt vervolgens geregistreerd of ook een of beide ouders in Nederland geboren zijn. Zo ja, dan is men van puur Nederlandse herkomst.

Herkomstland

Is iemand daarentegen zelf in het buitenland geboren, of is dat het geval van een of beide ouders, dan komt er een uitsplitsing naar herkomstland. Daarbij wordt trapsgewijs steeds verder ingezoomd. De eerste stap is de indeling Europa/buiten Europa. De tweede: buiten-Europa wordt uitgesplitst naar klassieke migratielanden Turkije, Marokko, Suriname, Indonesië en de Nederlandse Cariben, en de overige landen buiten Europa. Daaropvolgend worden die overige niet-Europese landen verder onderverdeeld in overig Afrika, overig Azië en overig Amerika en Oceanië. En ten slotte komen de individuele landen aan bod.

Aangenomen dat er een zekere behoefte bestaat om het reilen en zeilen van bevolkingsgroepen in Nederland te volgen en zo nodig beleid te ontwikkelen, is het verzamelen van demografische feiten noodzakelijk – al dient men de wetenschappelijke registratiedrift wel in toom te houden. Maar ook de nieuwe indeling roept vragen op. Ik noem er een paar.

Rusland wordt tot Europa gerekend, terwijl het geografisch hoofdzakelijk in Azië ligt. Omgekeerd wordt Turkije tot Azië gerekend, terwijl er een deel in Europa ligt. Hier geeft de demografie de doorslag: de indeling wordt bepaald door het feit dat het overgrote merendeel van de bevolking in Europa, respectievelijk Azië is geconcentreerd. Zo krijgt ‘land’ wel een speciale betekenis: niet alleen geografisch, maar ook demografisch.

Voormalige koloniën

En dan de buiten-Europese Nederlandse Cariben, om maar even dichter bij huis te blijven. Die benaming vervangt de oude term ‘(voormalige) Nederlandse Antillen’. Zijn die Nederlandse Cariben een klassiek migratieland? Ik zou zeggen: hoogstens gaat het hier om interne migratie, zoals van Harlingen naar Amsterdam. De Rijksoverheid heeft het bovendien over Caribisch Nederland als het gaat over de BES-eilanden, Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die op 10 oktober 2010 tot een soort Nederlandse gemeenten zijn omgevormd. Curaçao, Aruba en Sint-Maarten zijn daarentegen zelfstandige landen binnen het Koninkrijk. De bevolking van de zes eilanden zijn Nederlanders en wonen in delen van het Koninkrijk der Nederlanden. Als Rusland niet in Siberië ligt omdat het merendeel van de Russen in het Europese deel woont, dan dient dat ook te gelden voor de bevolking van de Caribische eilanden: het merendeel van de Nederlandse bevolking woont in Nederland. De Antillianen vallen in categorie 1: zij zijn van Nederlandse herkomst, Nederlanders geboren in Nederland, net als hun ouders. De indeling is dus niet consistent. Men weet weer eens geen raad met de (voormalige) koloniën, en creëert een op etnische noties gebaseerde uitzondering op het stelsel, dat toch al rammelt: het begrip ‘land’ is niet uitsluitend geografisch of staatkundig, maar ook gemengd met demografische en raciale componenten.

Een en ander geldt net zo voor de Surinamers die voor 1975 als Nederlanders uit Nederlands Suriname naar Nederland kwamen. Het gaat om migratie binnen het Koninkrijk Nederland. Het herkomstland is Nederland. Wat bedoelt het CBS met ‘land’? Heeft het land kleur?

Als het CBS toch zo nodig de Caribische en Surinaamse bevolking van Nederland in Europa wil monitoren, dan had het voor de hand gelegen om gebruik te maken van een van de uitgangspunten van de nieuwe indeling: ‘Wanneer de onderzoeksvraag daar aanleiding toe geeft, kan worden afgeweken van de hoofdindeling en worden gekozen voor een indeling de beter past bij het onderzoek.’ Dat had moeten gebeuren.

Prof. mr. H.U. Jessurun d’Oliveira is oud-hoogleraar migratierecht aan de UvA, en verbonden aan Prakken d’Oliveira, Human Rights Lawyers. Beeld Bob Bronshoff
Prof. mr. H.U. Jessurun d’Oliveira is oud-hoogleraar migratierecht aan de UvA, en verbonden aan Prakken d’Oliveira, Human Rights Lawyers.Beeld Bob Bronshoff

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden