Opinie

Opinie: ‘Neem het vrouwenlichamen nou eindelijk eens serieus’

Vrouwen raakten zwanger ondanks dat ze het koperspiraal Ballerine gebruikten. Faye Schumacher stelt naar aanleiding hiervan dat vrouwenlichamen nog te vaak worden gebruikt als experiment.

De Ballerine is volgens Faye Schumacher een veel minder betrouwbaar spiraaltje dan de fabrikant doet geloven. Beeld ballerine
De Ballerine is volgens Faye Schumacher een veel minder betrouwbaar spiraaltje dan de fabrikant doet geloven.Beeld ballerine

Onlangs zond het tv-programma Radar een reportage uit over een nieuw anticonceptiemiddel: koperspiraal de Ballerine. Een dun spiraaltje met kleine balletjes die koper afgeven en dat sinds april 2019 op de markt is.

De website van Ballerine prijst het spiraal aan als een nieuwe generatie koperspiralen: deze variant vormt zich naar de baarmoeder en zou perfect zijn voor ‘jonge vrouwen die nog niet bevallen zijn’. Beter dan het oudere koper­spiraaltje, waarvan het gebruik vaak bijwerkingen opleverde als hevig bloedverlies en krampen.

De Ballerine belooft 99 procent bescherming tegen zwangerschap. Dat laatste blijkt niet helemaal het geval. Inmiddels heeft het RIVM al 24 meldingen ontvangen van vrouwen bij wie het spiraal verzakt is, of zelfs verdwenen, waardoor ongewenste zwangerschappen ontstonden. Deze incidenten leken niets te maken te hebben met de plaatsing; er waren bij controles na afloop geen afwijkingen.

Konijnenproeven

Een koperspiraal is een medisch hulpmiddel. In tegenstelling tot geneesmiddelen ligt de drempel om het op de markt te brengen lager. Uitkomsten van grootschalige onderzoeken naar de Ballerine zijn nauwelijks te vinden, slechts enquêtes en onderzoeken verricht met soortgelijke spiralen. Maar over het spiraal dat nu op de markt is, is weinig bekend. Ook zijn de langetermijnbijwerkingen niet in kaart gebracht. Arts en epidemioloog Dick Bijl onderschrijft in Radar dat er te weinig onafhankelijk onderzoek is gedaan voordat dit anticonceptiemiddel op de markt kwam.

De ongewenste zwangerschappen hadden dus voorkomen kunnen worden. Op zich is dit losstaande feit al erg genoeg, maar jammer genoeg is het geen incident. Dit verhaal voelt veel te bekend. Vrouwenlichamen worden keer op keer niet serieus genomen en gebruikt om op te experimenteren.

De eerste hormonale anticonceptiepil werd in de jaren vijftig – na proeven op konijnen – uitgetest op arme vrouwen in Puerto Rico en studentes aan wie verteld werd dat weigering van deelname aan het experiment hun cijfers zou beïnvloeden. Na verloop van tijd kregen zij hevige bijwerkingen. ‘Dit is de grote ironie in de geschiedenis van de pil,’ schreef Lynn Berger eerder in De Correspondent. ‘In de zoektocht naar een middel om vrouwen te bevrijden, werden talloze vrouwen voorgelogen, gedwongen tot proefkonijnschap en werden hun klachten over bijwerkingen niet serieus genomen.’

De hele geschiedenis van anticonceptie is gevuld met soortgelijke verhalen. Denk aan Diane-35, de anticonceptiepil die in 1980 op de markt kwam. Deze pil werd geslikt als anticonceptiepil, maar mocht eigenlijk alleen voorgeschreven worden als medicijn tegen acne, omdat het hevige gezondheidsrisico’s kon veroorzaken. Toch werd het middel veelvuldig voorgeschreven en aangeprezen als anticonceptiemiddel dat óók nog goed was tegen acne. Tot uiteindelijk naar buiten kwam dat het middel zelfs dodelijke slachtoffers had gemaakt.

Topje van de ijsberg

Recent was er veel kritiek op de app Natural Cycles, een app waarin je elke ochtend je temperatuur invoert. De app berekent vervolgens wanneer je ovuleert en wel of geen (veilige) seks kunt hebben. De website pretendeert dat deze methode bescherming biedt tegen zwangerschap, terwijl dat in werkelijkheid vies tegenvalt. Meerdere vrouwen werden tijdens het gebruik van Natural Cycles zwanger doordat de app niet precies genoeg was. Deze vrouwen was juist meer controle en kennis over hun cyclus beloofd.

En nu dus de Ballerine. Arts en epidemioloog Bijl legde in Radar uit dat de 24 meldingen die het RIVM heeft binnengekregen waarschijnlijk pas het topje van de ijsberg zijn. Klachten over bijwerkingen worden vaak door artsen niet doorgegeven aan het RIVM of bijwerkingencentrum Lareb. Zo zal het werkelijke aantal klachten over Ballerine waarschijnlijk een stuk hoger liggen. In gesprek met Judith Huirne, gynaecoloog bij het AmsterdamUMC, zegt die bovendien dat menstruatieklachten soms niet voldoende gehoord worden en te weinig tot doorverwijzingen leiden.

Een van de grote gevaren is dit ‘voorval’ weer te zien als een losstaand incident. Het is niet te isoleren. Het is een product van een systeem waarin klachten over anticonceptie niet serieus genoeg worden genomen. In dit systeem kunnen producten voor vrouwenlichamen op de markt gebracht worden die inherent vrouw­onvriendelijk zijn. Vrouwen worden nog steeds voorgelogen over wat ze in hun lichaam geplaatst of toegediend krijgen, en worden – zonder toestemming – deel van experimenten. Het wordt hoog tijd dat niet alleen de klachten van vrouwen gehoord worden en vaker gerapporteerd, maar ook dat we vrouwenlichamen nu eens echt serieus nemen.

Faye Schumacher, schrijfster en studente Writing for performance aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht.

Faye Schumacher. Beeld -
Faye Schumacher.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden