Opinie

Opinie: ‘Neem afscheid van fixatie op groei, dat is nodig voor klimaatdoelen’

Er is veel aandacht voor het groener maken van Nederland en het tegengaan van de klimaatverandering. Om echt impact te hebben hoort daar een culturele transformatie bij, stelt Rob van der Rijt.

Rob van der Rijt
Het droogvallen van rivieren, zoals in Afghanistan, is een symptoom van klimaatverandering. De welvaart is er wereldwijd door in gevaar. Beeld AP
Het droogvallen van rivieren, zoals in Afghanistan, is een symptoom van klimaatverandering. De welvaart is er wereldwijd door in gevaar.Beeld AP

Ook in Nederland gaat de discussie over het tegengaan van de opwarming van de aarde grotendeels over één aanpak: koolstofintensieve technologieën vervangen door schonere. En dat we daarmee het doel van netto nul uitstoot van broeikasgassen kunnen bereiken in 2050 zonder onze economie fundamenteel anders in te richten.

Groene waterstof voor de staalindustrie, opslag van CO2 voor de energiebedrijven en meer kernenergie voor huishoudens en bedrijven. Daar gaan we onder andere op inzetten, volgens het nieuwe regeerakkoord. Wat daarin ontbreekt is een paragraaf die aangeeft dat oneindige groei op een eindige planeet niet mogelijk is. Want ook meer inzet van zogenaamde groene technologieën betekent dat we de winning van natuurlijke hulpbronnen en de vernietiging van de natuurlijke omgeving voortzetten.

Zelfs als deze groene technologieën ons helpen verdere opwarming van de aarde relatief te verminderen, zullen ze op andere milieugebieden weer averechts werken, bijvoorbeeld door de biodiversiteit te ontwrichten. Het onderliggende probleem ligt niet in de duurzaamheid van deze technologieën, maar in de dwangneurose dat we onze economie willen blijven laten groeien.

Eerlijk verdelen

Om de planeet leefbaar te houden, moeten we onze consumptie van energie en materialen verminderen. Deze strategie staat bekend ​als degrowth. Deze aanpak van ontgroeien vraagt ​​van ons dat we delen van onze economie moeten verkleinen. En dat we afstand nemen van het bruto binnenlands product als indicator voor economische en maatschappelijke gezondheid.

Ontgroeien betekent niet een radicale afname van de levensstandaard of dat arme mensen nog armer zouden worden. Dit komt omdat degrowth niet alleen vraagt ​​om het verminderen van energie- en materialenverbruik, maar ook om het eerlijker verdelen ervan. Niet alle sectoren van de economie moeten krimpen. Sectoren die minder afhankelijk zijn van de winning van hulpbronnen, zoals bedrijven die circulair en binnen de ecologische grenzen ondernemen, kunnen blijven groeien. Datzelfde geldt voor het onderwijs en de gezondheidszorg.

Belangrijk is het dat we beseffen dat we niet louter een economische of technologische transformatie dienen door te maken, maar boven alles ook een culturele. We moeten erkennen dat onze relatie met de natuurlijke omgeving tweerichtingsverkeer is: dat we voor de natuur behoren te zorgen als we willen dat de natuur voor ons zorgt. Het is nu meer dan ooit noodzaak om de ecologische grenzen van onze planeet te respecteren en in symbiose te leven met de ruim 2 miljoen andere soorten op aarde. Ons eigen lot is verbonden met de gezondheid van de ecosystemen waarin wij leven. Dát dienen we weer dagelijks te gaan ervaren en vervolgens omzetten in beleid en acties.

Duurzame culturele agenda

Om de voordelen van zo’n nieuwe cultuur voor het voetlicht te brengen spelen opiniemakers of influencers, de media en politici een belangrijke rol. Zij hebben de macht om de culturele agenda te bepalen. Ook in het onderwijs liggen mogelijkheden om een duurzamer cultuur vorm te geven. Te vaak nog gaat het huidige (economische) onderwijs uit van een oneindige groei van energie- en materialenverbruik. Maar dit onderwijs sluit niet aan bij de werkelijkheid: we hebben onze planetaire grenzen overschreden en we moeten weer op rechtvaardige wijze terug in balans met de aarde. Het onderwijs kan de creativiteit van leerlingen stimuleren om mee te denken over hoe een ontgroeiende samenleving eruitziet. Hoe kunnen we meer met minder? Meer kwaliteit, meer deeleconomie en meer lokaal.

Uiteindelijk is degrowth onvermijdelijk. Keer op keer blijkt uit onderzoek dat economische groei zich niet laat ontkoppelen van energie- en materialenverbruik. Ofwel we kiezen de weg naar minder verbruik vrijwillig, ofwel we worden door milieu- en klimaatrampen met oncontroleerbaar geweld gedwongen. Als we het lijden dat met zulk natuurgeweld gepaard gaat willen voorkomen, dienen we een cultuur tot stand te brengen waarin Less is More het credo wordt. De mogelijkheden om daar te komen zijn er en brengen bovendien het beste aan creativiteit en samenwerking naar boven. Laten we met elkaar zo’n culturele paragraaf vormgeven en toevoegen aan het regeerakkoord.

Rob van der Rijt is oprichter van het online CO2-reductieplatform klimaatplein.com en onderzoeker. Beeld
Rob van der Rijt is oprichter van het online CO2-reductieplatform klimaatplein.com en onderzoeker.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden