Opinie

Opinie: ‘Nederland heeft meer films zoals De Oost nodig’

Eindelijk een Nederlandse film over de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, vinden Lara Nuberg en Rochelle van Maanen. Het gat in onze geschiedenis wordt gevuld.

Nederlandse troepen in actie in een Indonesisch dorp, in de film De Oost op jacht naar revolutionairen. Beeld Amazon Prime Video
Nederlandse troepen in actie in een Indonesisch dorp, in de film De Oost op jacht naar revolutionairen.Beeld Amazon Prime Video

De langverwachte speelfilm De Oost, geregisseerd door Jim Taihuttu, is op Amazone Prime verschenen. Het verhaal gaat over Johan, die zich na de Tweede Wereldoorlog aanmeldt om te vechten voor Nederland in de pas uitgeroepen Republiek Indonesië. Al snel na zijn aankomst op Java, blijkt hoe dun de scheidslijn is tussen goede bedoelingen en foute daden. Als hij De Turk ontmoet, een figuur die duidelijk verwijst naar de beruchte kapitein Westerling, vervaagt die grens al helemaal.

In de aanloop naar het verschijnen van de film ontstond al ophef. Zo spande de Federatie Indische Nederlanders – een kleine rechts-conservatieve organisatie die stelt Indisch Nederland te representeren – een kort geding aan tegen de producent New Amsterdam Film Company om de film via de rechter van een disclaimer te voorzien. Gebaseerd op slechts de trailer stelde de federatie dat De Oost niet waarheidsgetrouw is en dat Nederlandse strijdtroepen onterecht worden neergezet als oorlogsmisdadigers. Ook het Veteranen Platform zegt inmiddels afstand te nemen van de film.

De ophef van deze partijen is overdreven. Sterker nog, na het zien van De Oost, concluderen wij dat de film een gapend gat opvult in het collectieve Nederlandse bewustzijn. We hebben meer van dit soort films nodig, juist om de grootste oorlog die Nederland ooit overzee voerde op de kaart te zetten en het geweld uit ons koloniaal verleden bespreekbaar te maken. Dat dit anno 2021 nog altijd moet gebeuren, zegt iets over onze herinneringscultuur.

Collectief geheugenverlies

Tientallen films bestaan er inmiddels over de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De Oost is de allereerste film die expliciet gaat over de oorlog die lang werd omschreven als ‘politionele acties’. Dat leidt al jaren tot collectief geheugenverlies. Veel Nederlanders weten nauwelijks wat zich tussen 1945 en 1950 of in de jaren daarvoor in Indonesië heeft afgespeeld.

Hedendaagse kwesties die direct zijn terug te leiden tot dit verleden krijgen daardoor weinig publieke aandacht. Denk aan de onopgeloste betaling van achterstallig salaris en pensioen aan krijgsgevangen Indisch overheidspersoneel en de rechtszaken namens Indonesische slachtoffers tegen de Nederlandse staat. Om de betrokkenheid bij dit verleden te vergroten, het is onherroepelijk Nederlandse geschiedenis, zijn populaire media zoals film nodig.

De kritiek dat De Oost Nederlandse veteranen beschimpt, is ongefundeerd. Het verhaal humaniseert juist de Nederlandse soldaten: vaak jonge jongens die geloofden dat zij voor een goede zaak werden uitgezonden. Dat hun inzet daadwerkelijk was bedoeld voor het heroveren van gebied, met name om de Nederlandse wederopbouw te bekostigen, werd hun door de overheid niet verteld. En al helemaal niet dat dit gepaard mocht gaan met grof geweld, waarbij zij in de ogen van Indonesische vrijheidsstrijders, bezetters waren.

De film is dus duidelijk geen aanklacht tegen de individuele Nederlandse soldaat, maar toont juist de complexiteit van orders opvolgen van bovenaf, vrije keuze binnen een militaire hiërarchie. De Oost laat zien hoe concepten als goed en fout onlosmakelijk verbonden zijn met context en perspectief.

Plek aan onderhandelingstafel

Tegelijkertijd fungeert De Oost als spiegel voor het naoorlogse beleid ten opzichte van de voormalige kolonie. Symbolisch daarvoor is misschien wel de uitspraak die De Turk halverwege de film doet: “De Republiek is een feit. Het gaat erom dat Nederland een plek aan de onderhandelingstafel houdt.”

In werkelijkheid is dat gelukt. Tijdens de onderhandelingen over de soevereiniteitsoverdracht werd namelijk besloten dat Indonesië 4,3 miljard gulden aan zijn voormalige kolonisator moest betalen in ruil voor onafhankelijkheid. Dat bedrag werd onder andere berekend op basis van de investeringen in natuurlijke rijkdommen en infrastructuur die Nederland dan kwijtraakte.

Die informatie bevat De Oost niet. De film is een persoonlijk verhaal, dat aanzet tot gesprek en bovendien doet snakken naar andere vertellingen over deze beladen geschiedenis. We hopen dan ook dat Jim Taihuttu en andere filmmakers in de komende jaren nog meer films over dit thema zullen maken; bijvoorbeeld verteld vanuit een Indo-Europese vrouw, een Indonesische jongeman of een Molukse Knil-militair. Al deze betrokkenen verdienen zeggenschap, een actieve rol binnen het verhaal over een Nederlands verleden dat tot nog toe wordt weergegeven vanuit een conservatieve en koloniale politieke visie. Opdat de vele kanten van dit koloniale verleden, dat impact heeft gehad op miljoenen levens, niet meer vallen weg te denken uit ons collectieve bewustzijn.

Lara Nuberg is historicus. Ze schrijft op haar blog Gewooneenindischmeisje.nl over haar Indische identiteit en de koloniale geschiedenis. Beeld
Lara Nuberg is historicus. Ze schrijft op haar blog Gewooneenindischmeisje.nl over haar Indische identiteit en de koloniale geschiedenis.
Rochelle van Maanen is medeoprichter van het Dekolonisatie Netwerk voormalig Nederlands Indië. Beeld
Rochelle van Maanen is medeoprichter van het Dekolonisatie Netwerk voormalig Nederlands Indië.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden