Opinie

Opinie: ‘Na 10 jaar VVD brokkelt Nederlandse rechtsstaat af’

Bezuinigingen op sociale advocatuur, de invoering van de sleepwet en de toeslagenaffaire: na tien jaar VVD-beleid brokkelt de rechtsstaat af, meent strafrechtadvocaat Henk E. Brink.

Gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire. Zij werden onterecht aangemerkt als fraudeur en moesten tienduizenden euro's kinderopvangtoeslag terugbetalen. Beeld ANP
Gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire. Zij werden onterecht aangemerkt als fraudeur en moesten tienduizenden euro's kinderopvangtoeslag terugbetalen.Beeld ANP

De verkiezingen hebben plaatsgevonden, de zetels zijn verdeeld en er gaat geformeerd worden. Daarbij zal aandacht besteed moeten worden aan een onderwerp dat me na aan het hart ligt, maar dat tijdens de verkiezingscampagne onderbelicht bleef: de rechtsstaat.

Die is onder leiding van de VVD het afgelopen decennium zo goed als uitgekleed. Tot de verbeelding spreekt de toeslagenaffaire: een maatschappelijk drama dat in omvang veel groter is dan enkel het nadeel voor de direct getroffen mensen.

Het schandaal is symptomatisch voor een repressief optredende overheid die haar burgers intrinsiek wantrouwt. Voor een opsporingsapparaat dat niet in staat is zijn tegenspraak evenwichtig te organiseren. Voor een rechtsopvatting waarbij rechterlijke uitspraken als politieke inmenging beschouwd kunnen worden – en binnen bepaalde gelederen zelfs gemeend wordt dat beteugeling van onafhankelijke rechtspraak daarvoor een bepleitbare oplossing biedt.

Sociale advocatuur

Met vergaande bezuinigingen op de gefinancierde rechtsbijstand heeft voormalig staatssecretaris Fred Teeven (destijds: Veiligheid en Justitie) de sociale advocatuur verzwakt.

In de toeslagenaffaire werd zelfs beleid gevoerd om gedupeerden toegang tot gefinancierde rechtshulp te ontzeggen. Door hardheidsclausules uit wetten te weren, waarmee de rechter juist de geest van de wet kan laten prevaleren boven de letter ervan, kon diezelfde rechter de gedupeerden niet in bescherming nemen.

Daar blijft het niet bij. Met invoering van minimumstraffen en het verbod op taakstraffen is verder getornd aan de onafhankelijkheid van de rechter. Hierdoor kan de rechter minder maatwerk leveren, terwijl dat juridisch en maatschappelijk noodzakelijk is.

Met de zogenoemde sleepwet kan de overheid massaal, zonder reële verdenking, persoonlijke informatie van individuele burgers vergaren en opslaan. Bovendien kan zij deze informatie uitleveren aan internationale mogendheden, zonder de inhoud ervan te toetsen.

En de Wet geweldsaanwending opsporingsambtenaar, die opsporingsambtenaren in beginsel vrijwaart van strafrechtelijke vervolging wegens (gewelds)misdrijven, ligt inmiddels bij de senaat.

Hongarije en Polen

Evident blijkt dat de rechtsstaat bij de VVD niet in veilige handen is; ook CDA-brekebeen Ferd Grapperhaus heeft het tij niet kunnen – of willen – keren. Maar we zien in Hongarije en Polen dat het afbrokkelen van de rechtsstaat binnen handbereik is.

Opsporing (een taak van de politie) en justitie moeten weer gescheiden worden; opsporing onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, justitie op haar eigen ministerie. Dat is in ieder zichzelf rechtsstatelijk respecterend land het geval, en zo was het ook in Nederland – totdat de VVD in 2010 plotseling onder het mom van ‘veiligheid’ repressieve opsporing binnen het departement ten behoeve van de onafhankelijke rechtspraak, Justitie, plaatste.

Er zal een staatssecretaris van rechtsbescherming moeten komen, maar dan een zonder het cynisme van de VVD, die Sander Dekker onder die titel de rechtsbescherming vakkundig liet afbreken. We hebben een bewindspersoon nodig die, met verstand en affiniteit, de restauratie van de rechtsstaat ter hand neemt.

Opdat toekomstige toeslagenaffaires voorkomen worden. Opdat de burger zich beschermd weet tegen de almachtige overheid. Opdat de sociale advocatuur evenwichtig wordt gefinancierd en gefaciliteerd, zodat in een proces gelijkheid der partijen (equality of arms) wordt gegarandeerd.

En de VVD zal vooral op veilige afstand van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken moeten worden gehouden.

Henk E. Brink, strafrechtadvocaat bij Brink Attorneys

Henk E. Brink van Brink Attorneys. Beeld
Henk E. Brink van Brink Attorneys.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden