Opinie

Opinie: ‘Maak onderwijs écht democratisch, dan bloeien leerlingen op’

De wet voor burgerschapsonderwijs uit 2021 stelt dat kinderen meer moeten leren over democratische waarden, maar we kunnen niet verwachten dat een lesje maatschappijleer kinderen klaarstoomt voor de democratie, vindt Kevin Reniers.

Kevin Reniers
Een meer democratische school kan de bevolking klaarstomen voor een evolutie in de Nederlandse democratie. Beeld Sophie Saddington
Een meer democratische school kan de bevolking klaarstomen voor een evolutie in de Nederlandse democratie.Beeld Sophie Saddington

Decennialang regelen we tot in de kleinste details de ontwikkeling van onze kinderen. De leerling leert niet om na te denken over zijn of haar eigen doelen en hoe die daar komt. Als samenleving geven we daarmee een heel verwarrende boodschap af aan onze jonge generatie.

Zou dit micromanagen komen door de angst dat kinderen en tieners geen verantwoordelijkheid aankunnen? In Derry Hannams boek uit 2021 vertelt deze Britse onderwijzer hoe hij experimenteerde met een democratie in zijn klas vol jonge tieners die net het 11+examen – vergelijkbaar met onze eindcito – hadden afgelegd. Hannam beschreef hoe deze leerlingen meer verantwoordelijkheid geven, ze juist méér verantwoordelijk maakte; van anarchie absoluut geen teken. De neergeslagen pubers kregen nieuwgeboren zelfvertrouwen. Literatuurhaters begonnen haiku’s te schrijven en leerlingen zetten uit eigen initiatief verscheidene democratische ‘instituten’ op.

In Nederland kennen we verschillende schooltypen, waaronder bijvoorbeeld het Agora of Democratisch onderwijs, die deze visie delen. Leren in vrijheid is een centraal thema op deze scholen.

Zelf bepalen

Op de Agoraschool mogen leerlingen volledig zelf bepalen wat ze willen leren. Een coach helpt ze hierbij. Sinds de stichting van de eerste school in 2014 zijn er nu twintig Agorascholen. Het Agoraconcept wordt goed in de gaten gehouden door de wetenschap. Omdat dit onderwijs nog nieuw is, zijn sterke conclusies over de effectiviteit trekken lastig, al zijn de huidige resultaten over het verdere schoolsucces van leerlingen veelbelovend.

De Democratische school neemt het een stap verder. Leerlingen mogen niet alleen zelf bepalen wat en hoe ze leren, ze hebben ook net zoveel recht als docenten om beslissingen te nemen over hun school. Dusver zijn er zeven democratische scholen in Nederland aangesloten bij het Eudec (European Democratic Education Community).

Evolutie in democratie

Een meer democratische school kan onze bevolking klaarstomen voor een evolutie in de Nederlandse democratie. In onderzoek naar de burgerschapsvorming en een democratisch schoolklimaat wordt een duidelijke link gelegd tussen de twee. Leerlingen ontwikkelen meer democratische vaardigheden, krijgen meer vertrouwen in instituten en worden betrokkener burgers wanneer hun school een democratischer klimaat heeft. Daarnaast wordt in de literatuur duidelijk dat een open, democratisch en participatief schoolklimaat geassocieerd is met een hogere mate van civiele participatie, oftewel, burgers voelen zich meer verbonden met hun omgeving en zullen er meer voor over hebben om deze te verbeteren.

Met andere woorden, practise makes perfect. We mogen niet verwachten dat een lesje over debatteren bij maatschappijleer leerlingen klaarstoomt voor de democratische wereld. Kinderen moeten beslissingen kunnen nemen. Dat gaat niet wanneer ze van meneer Duif niet naar de wc mogen omdat de bel nog niet is gegaan. Laat leerlingen zelf uitzoeken hoe en wat ze willen leren. Fouten maken mag. Docenten blijven een belangrijke rol spelen als vakexperts en vertrouwenspersonen. Ze zijn nu alleen geen drilsergeants met aktetassen meer.

We moeten alleen wel bij de bron beginnen en die ligt grotendeels op school. In mei sprak de NOS over hoe de onderwijsinspectie negatief is over het gros van de burgerschapsplannen van nieuwe scholen. Eén school had daarvoor bijvoorbeeld te weinig concrete leerdoelen geformuleerd en nog geen lesboek uitgekozen. Niet bepaald waar de focus moet liggen als je bang bent voor een slechte burgerschapsvorming.

Ik pleit tot alle docenten, directeuren en ander personeel: doe iets échts en betekenisvol met de wet voor burgerschapsonderwijs. Laat dat referendum voor alle veertienjarigen daarom maar snel komen, dan zijn wíj hopelijk daarna ooit weer aan de beurt.

Kevin Reniers is student Psychology & Technology aan de TU Eindhoven. Beeld
Kevin Reniers is student Psychology & Technology aan de TU Eindhoven.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden